{"id":13768,"date":"2020-05-30T18:57:14","date_gmt":"2020-05-30T16:57:14","guid":{"rendered":"http:\/\/patriotycznykrakow.pl\/?p=13768"},"modified":"2020-05-30T19:00:20","modified_gmt":"2020-05-30T17:00:20","slug":"13768","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/2020\/05\/30\/13768\/","title":{"rendered":"Edward Heil (1903-1944), bohater Szarych Szereg\u00f3w"},"content":{"rendered":"

<\/p>\n

27 maja 1944 na terenie przy ulicy Lubicz w pobli\u017cu skrzy\u017cowania z ulic\u0105 Botaniczn\u0105 zosta\u0142 rozstrzelany jako jeden z 40 Polak\u00f3w – Edward Heil, \u017co\u0142nierz AK, komendant krakowskich Szarych Szereg\u00f3w. Aby przybli\u017cy\u0107 posta\u0107 tego polskiego bohatera wykorzystany zostanie artyku\u0142 pana profesora Janusza Wojtyczy<\/p>\n

Edward Heil, ps. \u201eJerzy\u201d, \u201eKrakowski\u201d, \u201eScout\u201d, \u201eStok\u0142osa\u201d (1903-1944), prawnik, \u017co\u0142nierz AK, harcmistrz, komendant krakowskich Szarych Szereg\u00f3w w okresie III 1943-V 1944 r. Urodzi\u0142 si\u0119 22 lipca 1903 w Stryju jako syn stolarza Wilhelma i Katarzyny z d. Weber. Mia\u0142 dwie siostry: Ann\u0119 i Karolin\u0119 oraz trzech braci: J\u00f3zefa, Wilhelma i Rudolfa.<\/p>\n

\"\"
Stryj, miejsce narodzin Edwarda Heila, poczt\u00f3wka wydana w 1916 r. w Krakowie<\/span><\/figcaption><\/figure>

W 1906 r. przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 z rodzicami do Przemy\u015bla. Ucz\u0119szcza\u0142 do szko\u0142y ludowej, a od 1914 r. do c.k. gimnazjum w Przemy\u015blu. W tym samym roku wst\u0105pi\u0142 do II Przemyskiej Dru\u017cyny Skautowej.<\/p>\n

\"\"
Gimnazjum polskie w Przemy\u015blu<\/span><\/figcaption><\/figure>

1 XI 1918 r. wraz z innymi harcerzami bra\u0142 udzia\u0142 w rozbrajaniu \u017co\u0142nierzy austriackich, a nast\u0119pnie w walkach z Ukrai\u0144cami o Przemy\u015bl w dniach 3-13 XI 1918, a tak\u017ce w walkach w obronie Lwowa. W 1920 wst\u0105pi\u0142 do Ochotniczej Legii Obywatelskiej, kt\u00f3ra od lipca do wrze\u015bnia tego roku pe\u0142ni\u0142a s\u0142u\u017cb\u0119 wartownicz\u0105 i porz\u0105dkow\u0105. Po zako\u0144czeniu s\u0142u\u017cby kontynuowa\u0142 nauk\u0119, uzyskuj\u0105c w 1923 r. \u015bwiadectwo dojrza\u0142o\u015bci I Pa\u0144stwowego Gimnazjum im. J. S\u0142owackiego w Przemy\u015blu, po czym rozpocz\u0105\u0142 studia prawnicze w Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie.<\/p>\n\n\n

\"\"
Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie, poczt\u00f3wka wydana w 1928 r. w Przemy\u015blu<\/figcaption><\/figure>\n\n\n

W latach 1920-1922 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z redakcj\u0105 miesi\u0119cznika \u201eKu \u015bwitom\u201d. Od 1922, po uko\u0144czeniu kursu instruktorskiego w Spasie, by\u0142 dru\u017cynowym II Przemyskiej Dru\u017cyny Harcerzy im. K. Pu\u0142askiego. 25 V 1923 otrzyma\u0142 stopie\u0144 podharcmistrza. By\u0142 mi\u0142o\u015bnikiem sport\u00f3w wodnych i pionierem harcerskiego \u017ceglarstwa w Przemy\u015blu.<\/p>\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

Wraz z harcerzami ze swojej dru\u017cyny zbudowa\u0142 \u0142odzie i w 1924 r. z pomoc\u0105 Harcerskiego Klubu Sportowego \u201eCzuwaj\u201d zorganizowa\u0142 dla swojej dru\u017cyny sp\u0142yw Sanem i Wis\u0142\u0105 na I Narodowy Zlot Harcerzy w Warszawie. W 1925 o\u015bmiu przemyskich harcerzy pod jego komend\u0105 sp\u0142yn\u0119\u0142o na dw\u00f3ch \u0142odziach w\u0142asnej konstrukcji w ci\u0105gu 14 dni Sanem i Wis\u0142\u0105 do Gda\u0144ska, ko\u0144cz\u0105c wypraw\u0119 obozowaniem w Or\u0142owie. W 1926 E. Heil i J\u00f3zef Toczyski odbyli sp\u0142yw Bugiem z Sokala do uj\u015bcia Narwi i dalej pod pr\u0105d do jej \u017ar\u00f3de\u0142 w Puszczy Bia\u0142owieskiej. W tym samym roku Heil za\u0142o\u017cy\u0142 w Przemy\u015blu pierwszy \u017ceglarski zast\u0119p harcerski, a w roku nast\u0119pnym jedn\u0105 z pierwszych w Polsce VI \u017beglarsk\u0105 Dru\u017cyn\u0119 Harcerzy im. Jana z Kolna. W 1927 by\u0142 delegatem na VII Zjazd Walny ZHP w Warszawie. W tym\u017ce roku zorganizowa\u0142 kolejny sp\u0142yw trzema \u0142odziami do Gda\u0144ska i na Hel, gdzie rozbito ob\u00f3z, a rok p\u00f3\u017aniej wypraw\u0119 Prutem i Dunajem zako\u0144czon\u0105 w Konstancy. By\u0142a ona powa\u017cnym osi\u0105gni\u0119ciem i przysporzy\u0142a popularno\u015bci dru\u017cynie oraz dru\u017cynowemu. W tym czasie pe\u0142ni\u0142 r\u00f3wnie\u017c funkcj\u0119 referenta sportowego Komendy Okr\u0119gu Zwi\u0105zku Strzeleckiego w Przemy\u015blu. W 1929 wraz ze swoj\u0105 dru\u017cyn\u0105 rozpocz\u0105\u0142 budow\u0119 przystani wodnej na Sanie, zako\u0144czon\u0105 w 1932 r., oraz uczestniczy\u0142 w II Narodowym Zlocie Harcerzy w Poznaniu, na kt\u00f3rym da\u0142 pokaz budowy szalupy morskiej. W sierpniu 1931 po kursie w Gdyni uzyska\u0142 patent sternika morskiego. W Harcerskim Klubie Sportowym \u201eCzuwaj\u201d pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 kierownika sekcji \u017ceglarskiej i narciarskiej (1923-30) oraz cz\u0142onka zarz\u0105du klubu. Od 1928 pracowa\u0142 w starostwie w Brze\u015bciu, studiuj\u0105c r\u00f3wnocze\u015bnie. Tytu\u0142 magistra praw otrzyma\u0142 w 1929. Nast\u0119pnie odby\u0142 praktyk\u0119 notarialn\u0105. Od 1932 by\u0142 cz\u0142onkiem Komendy Hufca Harcerzy w Przemy\u015blu.<\/p>\n\n\n

\"\"
Budynek starostwa w Brze\u015bciu nad Bugiem<\/figcaption><\/figure>\n\n\n

W kolejnym przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Brze\u015bcia nad Bugiem, gdzie podj\u0105\u0142 prac\u0119 w Urz\u0119dzie Powiatowym, r\u00f3wnocze\u015bnie zosta\u0142 komendantem Poleskiej Chor\u0105gwi Harcerzy, kt\u00f3r\u0105 to funkcj\u0119 pe\u0142ni\u0142 do 1935 r., a nast\u0119pnie w latach 1938-39. 10 IX 1937 otrzyma\u0142 stopie\u0144 harcmistrza. W 1936 zosta\u0142 wicestarost\u0105 brzeskim, w 1937 referendarzem Urz\u0119du Wojew\u00f3dzkiego w Brze\u015bciu, nast\u0119pnie kierownikiem Oddzia\u0142u, 16 VI 1939 otrzyma\u0142 nominacj\u0119 na starost\u0119 brzeskiego. Wybuch wojny zasta\u0142 go w Warszawie, gdzie pe\u0142ni\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 w Komisariacie Przyfrontowym, skierowany tam w ostatnich dniach sierpnia 1939.<\/p>\n

\"\"
Lilijka Szarych Szereg\u00f3w<\/span><\/figcaption><\/figure>

3 IX dosta\u0142 polecenie powrotu do Brze\u015bcia, sk\u0105d z rodzin\u0105 przez Pi\u0144sk i Jan\u00f3w Poleski dotar\u0142 do Lwowa. Tam uczestniczy\u0142 w powo\u0142aniu do \u017cycia Harcerskiej Organizacji Niepodle- g\u0142o\u015bciowo-Wojskowej, a nast\u0119pnie po podporz\u0105dkowaniu jej Szarym Szeregom zosta\u0142 cz\u0142onkiem Sztabu Komendy Obszaru Wschodniego. Od stycznia do po\u0142owy 1940 przebywa\u0142 w Przemy\u015blu, gdzie prowadzi\u0142 hurtowy handel w\u0119glem oraz rozwija\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105, po czym w lipcu przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Krakowa. \u017bon\u0119 z synami umie\u015bci\u0142 w Bystrej Podhala\u0144skiej, sam za\u015b zamieszka\u0142 w domu z du\u017cym ogrodem i sadem na Woli Duchackiej i do ko\u0144ca 1942 prowadzi\u0142 gospodarstwo ogrodnicze. Na prze\u0142omie 1940\/41 pod ps. \u201eStok\u0142osa\u201d podj\u0105\u0142 prac\u0119 w Biurze Informacji i Propagandy, w marcu 1943 zosta\u0142 komendantem Krakowskiej Chor\u0105gwi Szarych Szereg\u00f3w (ps. \u201eJerzy\u201d), by\u0142 r\u00f3wnocze\u015bnie nadal zast\u0119pc\u0105 szefa BIP przy Komendzie Okr\u0119gu AK w Krakowie. Pe\u0142ni\u0142 te\u017c funkcj\u0119 zast\u0119pcy redaktora naczelnego \u201eMa\u0142opolskiego Biuletynu Informacyjnego\u201d i nale\u017ca\u0142 do redakcji konspiracyjnego pisma \u201eWatra\u201d. By\u0142 cz\u0142owiekiem energicznym, odwa\u017cnym, \u015bwietnym organizatorem. Przeprowadzi\u0142 reorganizacj\u0119 krakowskich Szarych Szereg\u00f3w. Stworzono piony \u201eZawiszy\u201d, \u201eBojowych Szk\u00f3\u0142\u201d i \u201eGrup Szturmowych\u201d. Wiosn\u0105 1943 powsta\u0142a harcerska kompania \u201eBartek\u201d wchodz\u0105ca w sk\u0142ad batalionu ochrony sztabu Okr\u0119gu AK, przyst\u0105piono te\u017c do organizacji kompanii \u201eMaciek\u201d, kt\u00f3ra jednak wskutek aresztowa\u0144 zosta\u0142a ca\u0142kowicie rozbita. Zorganizowano w szerszym zakresie szkolenie wojskowe obejmuj\u0105ce kursy podchor\u0105\u017cych i podoficerskie, a w ich ramach \u0107wiczenia terenowe. Prowadzono r\u00f3wnie\u017c kszta\u0142cenie podharcmistrz\u00f3w. Rozwin\u0119\u0142a si\u0119, osi\u0105gaj\u0105c znaczne rozmiary, akcja wydawnicza. Dwukrotnie wydano specjalnie przygotowane fa\u0142szywe numery \u201eGo\u0144ca Krakowskiego\u201d (VII i XII 1943). Dzia\u0142alno\u015b\u0107 krakowskich Szarych Szereg\u00f3w jesieni\u0105 1943 zak\u0142\u00f3ci\u0142y aresztowania. Nast\u0105pi\u0142a likwidacja niemal ca\u0142ego podg\u00f3rskiego plutonu \u201eAlicja\u201d. Praca konspiracyjna by\u0142a jednak prowadzona nadal. G\u0142\u00f3wnym celem by\u0142y przygotowania do planowanego powstania. <\/span><\/p>\n

\"\"
Tablica na budynku przy ulicy Grzeg\u00f3rzeckiej 14 w Krakowie fot. Kala 9621<\/figcaption><\/figure>

Na pocz\u0105tku maja 1944 nast\u0105pi\u0142a kolejna seria aresztowa\u0144. Z relacji najbli\u017cszych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w Edwarda Heila wiemy, \u017ce czu\u0142 si\u0119 zagro\u017cony, mimo tego postanowi\u0142 uda\u0107 si\u0119 na zaplanowane spotkanie z redaktorami harcerskiej prasy konspiracyjnej – \u201eWatra\u201d, \u201eCzuwaj\u201d i \u201eNa ucho\u201d. 8 maja 1944 ok. godz. 9 przy <\/span>by\u0142 do redaktor\u00f3w, czekaj\u0105cych na niego u Adama Kani ps. \u201eAkant\u201d, wynajmuj\u0105cego pok\u00f3j w mieszkaniu rodziny Legut\u00f3w przy ul. Grzeg\u00f3rzeckiej 14. By\u0142o tam ju\u017c gestapo. Wszystkich przewieziono na ul. Pomorsk\u0105, a po kilkugodzinnym przes\u0142uchaniu, w czasie kt\u00f3rego podobno przedstawiono aresztowanym bezsporne dowody ich dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej, osadzono w wi\u0119zieniu przy ul. Montelupich. <\/span><\/p>\n

\"\"
Budynek Gestapo przy ulicy Pomorskiej<\/span><\/figcaption><\/figure>

a po kilkugodzinnym przes\u0142uchaniu, w czasie kt\u00f3rego podobno przedstawiono aresztowanym bezsporne dowody ich dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej, osadzono w wi\u0119zieniu przy ul. Montelupich.<\/p>\n

\"\"
Wi\u0119zienie Montelupich<\/span><\/figcaption><\/figure>

Przyjmuje si\u0119 mo\u017cliwo\u015b\u0107, \u017ce hitlerowcy trafili na spotkanie, \u015bledz\u0105c jednego z jego uczestnik\u00f3w Eugeniusza Kolanko, kt\u00f3ry kilka dni wcze\u015bniej zosta\u0142 zatrzymany, a nast\u0119pnie wypuszczony. W czasie przes\u0142ucha\u0144 Edward Heil niczego nie ujawni\u0142. Prawdopodobnie Niemcy nie zorientowali si\u0119, kogo schwytali. 15 V 1944 Sondergericht skaza\u0142 go na kar\u0119 \u015bmierci, co og\u0142oszono na tzw. \u201eafiszu \u015bmierci\u201d. <\/span><\/p>\n

\"\"
Afisz \u015bmierci, na 19. pozycji wpisany zosta\u0142 Edward Heil<\/span><\/figcaption><\/figure>

Zaplanowana na 26 V 1944 akcja jego odbicia z r\u0105k Niemc\u00f3w zako\u0144czy\u0142a si\u0119 niepowodzeniem. Niemcy nie przywie\u017ali go na przewidywane planem miejsce, a ponadto wskutek rozpoznania \u017co\u0142nierzy dywersji wywi\u0105za\u0142a si\u0119 strzelanina, w czasie kt\u00f3rej grupa uderzeniowa zastrzeli\u0142a dw\u00f3ch \u017candarm\u00f3w. Wed\u0142ug innych \u017ar\u00f3de\u0142 celem akcji by\u0142o odbicie p\u0142k. J. Spychalskiego \u201eLutego\u201d. W odwecie 27 maja 1944 odby\u0142a si\u0119 egzekucja 40 m\u0119\u017cczyzn przy ul. Botanicznej, a jednego z nast\u0119pnych dni kolejna egzekucja kilkudziesi\u0119ciu os\u00f3b na terenie obozu w P\u0142aszowie. <\/span><\/p>\n

\"\"
Budynek biurowy, stoj\u0105cy na miejscu gdzie mia\u0142a miejsce egzekucja z 27 maja 1944 r. Na elewacji znajduje si\u0119 tablica upami\u0119tniaj\u0105ca rozstrzelanych Polak\u00f3w<\/span><\/figcaption><\/figure>

W jednej z nich zgin\u0105\u0142 Edward Heil. 8 V 1983 na budynku przy ul. Grzeg\u00f3rzeckiej 14 ods\u0142oni\u0119to pami\u0105tkow\u0105 tablic\u0119 upami\u0119tniaj\u0105ca fakt aresztowania Edwarda Heila. 27 V 1994 ods\u0142oni\u0119to w tym samym miejscu now\u0105 tablic\u0119, na kt\u00f3rej zosta\u0142o umieszczono jego nazwisko obok nazwisk redaktor\u00f3w harcerskiej prasy konspiracyjnej aresztowanych 8 V 1944 i straconych w maju 1944. 8 IV 1988 Rada Narodowa m. Krakowa podj\u0119\u0142a uchwa\u0142\u0119 0 nadaniu jednej z ulic na Woli Duchackiej imienia Edwarda Heila. Odznaczony Srebrnym Krzy\u017cem Zas\u0142ugi (4 VIII 1938), Odznak\u0105 Honorow\u0105 \u201eOrl\u0119ta\u201d (19 III 1919), \u201eGwiazd\u0105 Przemy\u015bla\u201d (5 V 1920), Odznak\u0105 Ofiarnych Obywatelskiego Komitetu Obrony Pa\u0144stwa (6 IX 1921), Odznak\u0105 XXV-lecia ZHP (25 I 1936), Odznak\u0105 20-lecia Harcerstwa Lwowskiego (1 VI 1932), Odznak\u0105 Harcerstwa Przemyskiego (1 VI 1934), Medalem XV-lecia Odzyskania Morza (10 II 1938) i Dyplomem Wojew\u00f3dzkiego Komitetu WF i PW \u201eZa Zas\u0142ugi na polu Przysposobienia Wojskowego i Wychowania Fizycznego\u201d (19 III 1929). 9 I 1936 r. w Brze\u015bciu nad Bugiem zawar\u0142 zwi\u0105zek ma\u0142\u017ce\u0144ski ze Stanis\u0142aw\u0105 Augustyniak (1909-1988, nauczycielk\u0105). Mia\u0142 syn\u00f3w Romana (zam. w Krakowie) i Jerzego (zam. w Gelnhausen). <\/span><\/p>\n

\u0179R\u00d3D\u0141A Epitafium dla czterdziestu. Pi\u0119\u0107dziesi\u0105ta rocznica egzekucji przy ulicy Botanicznej w Krakowie, red. Z. Bator [i in.], Krak\u00f3w 1994, s. 18-19; T. Gawe\u0142, Edward Heil ps. \u201eJerzy”. Komendant Szarych Szereg\u00f3w w Krakowie. 50 rocznica zamordowania, Krak\u00f3w 1994; T. G\u0105siorowski, Strza\u0142y na Lubicz, \u201eDziennik Polski\u201d nr 120 z 24 V 2002, s. 34; S. Krakowski, Harcerze w Przemy\u015blu 1914-1920, \u201eMotywy\u201d nr 51 \/52 z 20\/27 XII 1989, s. 11; S. Krakowski, Pierwsi organizatorzy przemyskiego harcerstwa. Sylwetki tw\u00f3rc\u00f3w i nestor\u00f3w, \u201ePrzemyskie Zapiski Historyczne\u201d 1987, s. 246-247; S. Krakowski, Tropami przemyskiego harcerstwa, Przemy\u015bl 1998, s. 114-115; M. Kurowska, Szare Szeregi w Krakowie 1939-1945, \u201eKrzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego miasta Krakowa” 1978, z. 5, s. 59-89; <\/span>M. Kurowska, Edward Heil 1903-1944, \u201eHarcerstwo\u201d 1987, nr 4, s. 40-47, nr 5, s. 35-43; S. Por\u0119bski, Krakowskie Szare Szeregi, Krak\u00f3w 1985; Ma\u0142opolski s\u0142ownik biograficzny uczestnik\u00f3w dzia\u0142a\u0144 niepodleg\u0142o\u015bciowych 1939-1956, Krak\u00f3w 1997, t. 1, s. 76-77, A.J. S\u0142awski, HKS \u201eCzuwaj” w Przemys\u0142u (1918- 1947), \u201eHarcerstwo\u201d 1989, nr 5, s. 25, 27, 29; nr 6, s. 27, 33-34; Szare Szereg. Harcerze 1939-1945, red. J. Jabrzemski, Warszawa 1988.<\/span><\/p>\n\n\n

Artyku\u0142 prof. Janusza Wojtyczy ze strony Repozytorium Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie
http:\/\/rep.up.krakow.pl\/xmlui\/handle\/11716\/6732<\/a> <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Plakat z wystawy po\u015bwi\u0119conej gen. Heilowi z 2011 r,<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Opowie\u015b\u0107 p. Romana Heila o ojcu Edwardzie Heilu<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

27 maja 1944 na terenie przy ulicy Lubicz w pobli\u017cu skrzy\u017cowania z ulic\u0105 Botaniczn\u0105 zosta\u0142 rozstrzelany jako jeden z 40 Polak\u00f3w – Edward Heil, \u017co\u0142nierz AK, komendant krakowskich Szarych Szereg\u00f3w. … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13769,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13768"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13768"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13768\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13769"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13768"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13768"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13768"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}