{"id":13634,"date":"2020-05-21T12:04:29","date_gmt":"2020-05-21T10:04:29","guid":{"rendered":"http:\/\/patriotycznykrakow.pl\/?p=13634"},"modified":"2020-05-21T12:05:12","modified_gmt":"2020-05-21T10:05:12","slug":"o-patriotyzmie-w-mysli-romana-dmowskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/2020\/05\/21\/o-patriotyzmie-w-mysli-romana-dmowskiego\/","title":{"rendered":"O patriotyzmie w my\u015bli Romana Dmowskiego"},"content":{"rendered":"\n

Roman\nDmowski (1864-1939), znany jest jako jeden z \u201eojc\u00f3w polskiej niepodleg\u0142o\u015bci\u201d.\nBy\u0142 charyzmatycznym politykiem, aktywnym zar\u00f3wno w publicystycznej teorii, jak i\nw parlamentarnej praktyce. Spu\u015bcizna pisarska Dmowskiego, dzi\u015b pos\u0142u\u017cy\u0107 mo\u017ce\nnie tylko jako \u017ar\u00f3d\u0142o do bada\u0144 historycznych czy te\u017c politologicznych, ale\nstanowi odniesienie dla rozwa\u017ca\u0144 geopolitycznych. Znajomo\u015b\u0107 prac klasyka\npolskiej my\u015bli narodowej, niezale\u017cnie od subiektywnych pogl\u0105d\u00f3w czytelnika, pomaga\npe\u0142niej zrozumie\u0107 obecne stosunki mi\u0119dzynarodowe w Europie \u015arodkowej i\nWschodniej. Wszak korzenie wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci wiele swoich \u017ar\u00f3de\u0142 maj\u0105 w\nwydarzeniach ko\u0144ca XIX i pierwszej po\u0142owy XX w.<\/p>\n\n\n\n

Za\nnajwi\u0119kszy sukces Romana Dmowskiego uwa\u017cam utworzenie Komitetu Narodowego\nPolskiego, kt\u00f3ry zosta\u0142 uznany za oficjalne przedstawicielstwo polskie na forum\nmi\u0119dzynarodowym, a nast\u0119pnie jego udzia\u0142 w pracach kongresu wersalskiego.\nSzerokie horyzonty my\u015blowe polityka, du\u017ca inteligencja, znajomo\u015b\u0107 j\u0119zyk\u00f3w\nobcych i zdolno\u015bci oratorskie, by\u0142y pomocne dla uzyskania mo\u017cliwie korzystnego\nrozwi\u0105zania w zakresie granic zachodnich II Rzeczypospolitej. Swoj\u0105 roztropno\u015b\u0107\nwykazywa\u0142 te\u017c Dmowski dokonuj\u0105c korekt w g\u0142oszonych pogl\u0105dach (przyk\u0142adem\ntakowych \u2013 zachodz\u0105cych stopniowo zmian \u2013 mo\u017ce by\u0107 znacz\u0105ce zbli\u017cenie si\u0119 do\nKo\u015bcio\u0142a katolickiego) oraz podporz\u0105dkowuj\u0105c si\u0119 zwierzchnictwu Naczelnika\nPa\u0144stwa J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w 1918 r., pomimo znacz\u0105cych r\u00f3\u017cnic ideowych a\ntak\u017ce wcze\u015bniejszych animozji osobistych. Trwa\u0142a by\u0142a w my\u015bli politycznej \u201ePana\nRomana\u201d, antyniemiecko\u015b\u0107 w stosunkach zagranicznych, a zarazem podziw dla\nwysokiej kultury zachodniej, w tym w\u0142a\u015bnie niemieckiej. Sprzeciwia\u0142 si\u0119\nmasonerii, lecz sk\u0142onny by\u0142 do zapo\u017cyczania wypracowanych w wolnomularstwie\nform organizacyjnych do konspiracyjnej dzia\u0142alno\u015bci politycznej. Dobrze zna\u0142\nRosj\u0119, odebra\u0142 wykszta\u0142cenie w okresie najsilniejszej rusyfikacji, ale\nkwalifikowanie jego pogl\u0105d\u00f3w jako \u201eorientacja prorosyjska\u201d jest b\u0142\u0119dne. W\nokresie przed wybuchem Wielkiej Wojny, by\u0142 Dmowski zwolennikiem polityki\nrozumnej ugody z Rosj\u0105, a poza tym \u2013 nie tylko w tym przypadku \u2013 taktyki czekania\nna rozw\u00f3j wypadk\u00f3w, polegaj\u0105cej na czujnym wyczekiwaniu w cierpliwo\u015bci i\nobserwowaniu posuni\u0119\u0107 przeciwnik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Ju\u017c\nna wczesnym etapie dzia\u0142alno\u015bci politycznej Roman Dmowski przyznawa\u0142 interesowi\nnarodowemu miejsce nadrz\u0119dne w systemie warto\u015bci spo\u0142ecznych. Punktem wyj\u015bcia\ndla tego przyrodnika z wykszta\u0142cenia, by\u0142 spo\u0142eczny darwinizm, to jest pochwa\u0142a\nprzetrwania najsilniejszych w przyrodzie \u2013 teoria przeniesiona z biologii na\ngrunt stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych. Zgodnie z t\u0105 koncepcj\u0105 narody rozumiane jako\nzbiorowo\u015bci po\u0142\u0105czone wsp\u00f3lnym j\u0119zykiem i kultur\u0105, mia\u0142y rywalizowa\u0107 ze sob\u0105 o\ndeficytowe dobra tj.: przestrze\u0144 do \u017cycia, surowce i wp\u0142ywy polityczne.\nWygrywa\u0107 t\u0105 rywalizacj\u0119 mia\u0142y narody stale gospodarczo i spo\u0142ecznie\nmodernizuj\u0105ce si\u0119, dbaj\u0105ce o nieustanny rozw\u00f3j cywilizacyjny. W pracy \u201eNasz\npatriotyzm\u201d z 1893 r. my\u015bliciel deklarowa\u0142 i\u017c: \u201eprawdziwy patriotyzm nie mo\u017ce\nmie\u0107 na wzgl\u0119dzie interes\u00f3w jednej jakiej\u015b klasy, ale dobro ca\u0142ego narodu\u201d.\nPostulowa\u0142\nwi\u0119c, aby interesy wsp\u00f3lnoty etnicznej zawsze przewy\u017csza\u0142y warto\u015bci wsp\u00f3lne dla\ndanego stanu czy te\u017c klasy spo\u0142ecznej. Powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na etyk\u0119 narodow\u0105, zwraca\u0142\nponadto uwag\u0119 na konieczno\u015b\u0107 zachowania dla przysz\u0142ych pokole\u0144 depozytu\npolskich tradycji w stanie jak najczystszym. W bodaj najbardziej znanym ze\nswoich dzie\u0142 tj. \u201eMy\u015blach nowoczesnego Polaka\u201d (kilka pierwszych wyda\u0144 r\u00f3\u017cni\u0142o\nsi\u0119 od siebie \u2013 por\u00f3wnanie ich tre\u015bci umo\u017cliwia prze\u015bledzenie ewolucji\nniekt\u00f3rych pogl\u0105d\u00f3w autora), zdefiniowa\u0142 patriotyzm jako spos\u00f3b my\u015blenia,\npisz\u0105c: \u201eJego g\u0142\u00f3wn\u0105 podstaw\u0105 jest niezale\u017cny od woli jednostki zwi\u0105zek moralny\nz narodem, zwi\u0105zek sprawiaj\u0105cy, \u017ce jednostka zro\u015bni\u0119ta przez pokolenia ze swym\nnarodem, w pewnej, szerokiej sferze czyn\u00f3w nie ma wolnej woli, ale musi by\u0107\npos\u0142uszn\u0105 woli zbiorowej narodu, wszystkich jego pokole\u0144, wyra\u017caj\u0105cej si\u0119 w\nodziedziczonych instynktach. Na tych przede wszystkim instynktach opiera si\u0119\nw\u0142a\u015bnie etyka narodowa\u201d. Powy\u017csze s\u0142owa brzmi\u0105 dzi\u015b zapewne jeszcze bardziej\nkonserwatywnie i antyliberalnie ni\u017c ponad sto lat temu. Zastanawiaj\u0105ce, i\u017c we\nwsp\u00f3\u0142czesnych badaniach spo\u0142ecznych, zagadnienie charakteru narodowego, jest\ntak niepopularne. Czy\u017cby obawy przed tym tematem by\u0142y dowodem wzorowego\nodrobienia lekcji politycznej poprawno\u015bci przez socjolog\u00f3w? Na pewno jednak dla\nwielu tradycjonalist\u00f3w, uj\u0119cie Dmowskiego nadal wydaje si\u0119 s\u0142uszne.<\/p>\n\n\n\n

Zaw\u0119\u017caj\u0105c\ni zarazem konkretyzuj\u0105c, rozwa\u017cania nad idea\u0142em patriotyzmu, do jego polskiego\nwydania, Roman Dmowski na kartach tej samej ksi\u0105\u017cki, ocenia i\u017c: \u201eMiar\u0105 jest\npo\u017cytek polsko\u015bci: wszystko, co prowadzi do jej podniesienia, wzbogacenia jej\ntre\u015bci, rozszerzenia jej wp\u0142ywu jest dobrym\u201d. Doda\u0107 nale\u017cy, i\u017c przy wielkim\noddaniu dla sprawy narodowej, my\u015bliciel nie przejawia\u0142 megalomanii narodowej. W\n\u201eMy\u015blach\u2026\u201d czytamy bowiem r\u00f3wnie\u017c i\u017c: \u201ePolska cywilizacja [\u2026] istnieje: nie\nprzeceniam jej warto\u015bci w por\u00f3wnaniu z wy\u017cej rozwini\u0119tymi cywilizacjami innych\nlud\u00f3w, ale jestem przywi\u0105zany do jej znamion, bo s\u0105 moimi, chcia\u0142bym wi\u0119c, by\nby\u0142a jak najbogatsza, jak naj\u017cywsza, by jak najszerzej panowa\u0142a\u201d. W po\u0142owie lat\ntrzydziestych utrzymywa\u0142, i\u017c \u00f3wczesne rz\u0105dy parlamentarne dzia\u0142aj\u0105\ndestrukcyjnie na spo\u0142ecze\u0144stwa, co doprowadzi\u0107 mia\u0142o (m.in. w Polsce) do\n\u201erewolucji narodowej\u201d. Za najwi\u0119ksze z\u0142o w tym okresie uzna\u0142 Dmowski \u201eniszcz\u0105cy\ninstynkty spo\u0142eczne egoizm jednostki\u201d, kt\u00f3ry przejawia\u0142 si\u0119 w indywidualizmie i\nliberalizmie gospodarczym.<\/p>\n\n\n\n

Roman\nDmowski jako jeden z najwybitniejszych polityk\u00f3w polskich swoich czas\u00f3w \u2013 jak\nto trafnie uj\u0105\u0142 na \u0142amach krakowskiego \u201eIKC\u201d-a w styczniu 1939 r., znany\npublicysta Ksawery Pruszy\u0144ski \u2013 \u201ezap\u0142odni\u0142 my\u015blowo znaczn\u0105 bardzo cz\u0119\u015b\u0107 m\u0142odego\npokolenia nowej Polski\u201d. Praktykowa\u0142 ma\u0142o emocjonalne, racjonalne wr\u0119cz, podej\u015bcie\ndo praktyki politycznej, tak obce roztrz\u0119sionym uczuciowo piewcom romantycznych\nzryw\u00f3w i honorowych kl\u0119sk. Na nieszcz\u0119\u015bcie dla Dmowskiego, polska tradycja\nnarodowa nie jest w stanie odrzuci\u0107 idei rozumienia Polski jako \u201eChrystusa\nNarod\u00f3w\u201d ofiaruj\u0105cego si\u0119 za grzechy w\u0142asne i innych nacji, kt\u00f3rych walk\u0119 o\nwolno\u015b\u0107 nale\u017cy poprze\u0107 \u2013 chocia\u017cby moralnie.<\/p>\n\n\n\n

Ten\nnajwybitniejszy polski publicysta nacjonalistyczny, spotyka\u0142 si\u0119 za \u017cycia i\nmo\u017ce jeszcze z wi\u0119ksz\u0105 po \u015bmierci \u2013 krytyk\u0105 i zarzutami antysemityzmu a tak\u017ce\nsprzyjania rozwi\u0105zaniom ustrojowym charakterystycznym dla pa\u0144stw faszystowskich.\nNie uwa\u017cam, \u017ceby by\u0142 rasist\u0105, poniewa\u017c grupowa\u0142 ludzi na podstawie wi\u0119zi ze\nwsp\u00f3lnot\u0105 narodu i cywilizacji, a nie pochodzenia etnicznego. Z pewno\u015bci\u0105\nsprzeciwia\u0142 si\u0119 rozprzestrzenianiu si\u0119 socjalizmu i komunizmu. Nie miejsce\ntutaj na analiz\u0119 i ocen\u0119 powy\u017cszych zarzut\u00f3w, mimo wszystko niejeden raz medialnie\nnad\u0119tych i nie obejmuj\u0105cych szerszego kontekstu historycznego. Poza tym nie\nmo\u017cna oskar\u017ca\u0107 tw\u00f3rc\u0119 nowoczesnego polskiego nacjonalizmu o interpretacje\nczynione przez jego samorzutnych pogrobowc\u00f3w, szczeg\u00f3lnie\nz czas\u00f3w III Rzeczypospolitej. Wiele wskazuje na to, i\u017c sprawdzi\u0142y si\u0119\nproroctwa przywo\u0142anego powy\u017cej Pruszy\u0144skiego, kt\u00f3ry na \u0142amach \u201eWiadomo\u015bci\nLiterackich\u201d (nr 4 z 1939 r.), staraj\u0105c si\u0119 zrozumie\u0107 istot\u0119 pogl\u0105d\u00f3w\nDmowskiego, zawyrokowa\u0142: \u201eJego nacjonalizm zrozumie historia. Historia nie\nzrozumie nacjonalizmu trzeciego po nim pokolenia, pokolenia, kt\u00f3re nie zna\u0142o\nju\u017c niewoli [\u2026]\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Tekst i ilustracje: Artur Jachna<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Roman Dmowski (1864-1939), znany jest jako jeden z \u201eojc\u00f3w polskiej niepodleg\u0142o\u015bci\u201d. By\u0142 charyzmatycznym politykiem, aktywnym zar\u00f3wno w publicystycznej teorii, jak i w parlamentarnej praktyce. Spu\u015bcizna pisarska Dmowskiego, dzi\u015b pos\u0142u\u017cy\u0107 mo\u017ce … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13635,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13634"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13634"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13634\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13635"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13634"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13634"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13634"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}