{"id":13023,"date":"2020-04-29T11:41:17","date_gmt":"2020-04-29T09:41:17","guid":{"rendered":"http:\/\/patriotycznykrakow.pl\/?p=13023"},"modified":"2020-04-29T13:02:50","modified_gmt":"2020-04-29T11:02:50","slug":"kosciuszkowski-kwiecien-1794-r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/2020\/04\/29\/kosciuszkowski-kwiecien-1794-r\/","title":{"rendered":"Ko\u015bciuszkowski kwiecie\u0144 1794 r."},"content":{"rendered":"\n

Kwiecie\u0144 1794 r.\nby\u0142 wyj\u0105tkowo krzepi\u0105cy dla Polak\u00f3w zatroskanych o losy Ojczyzny. Z\u0142a passa\nci\u0105gn\u0105ca si\u0119 miesi\u0105cami po targowickiej zdradzie oraz drugim, prusko-rosyjskim\nrozbiorze Rzeczypospolitej, wydawa\u0142a si\u0119 stopniowo odczarowywana przez m\u0119\u017ca\nopatrzno\u015bciowego, jakiego widziano w gen. Tadeuszu Ko\u015bciuszce. W trudnej \u2013 \u017ceby\nnie napisa\u0107 beznadziejnej \u2013 sytuacji polityczno-wojskowej, w jakiej znalaz\u0142a si\u0119\npolska pa\u0144stwowo\u015b\u0107, ka\u017cda wiadomo\u015b\u0107 o pora\u017cce Rosji czy te\u017c Prus lub Austrii,\nby\u0142a swoist\u0105 \u201eiskierk\u0105 nadziei\u201d, i\u015bcie przys\u0142owiowym \u201e\u015bwiate\u0142kiem w tunelu\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Pami\u0119tnego dnia,\n24 marca 1794 r. \u201eNajwy\u017cszy Naczelnik Si\u0142y Zbrojnej Narodowej\u201d przysi\u0119ga\u0142 na\nkrakowskim Rynku G\u0142\u00f3wnym, \u017ce swojej w\u0142adzy u\u017cyje tylko dla dobra narodu i odzyskania\nniepodleg\u0142o\u015bci. Dyktator og\u0142osi\u0142 wybuch antyrosyjskiego powstania, kt\u00f3re \u2013 od\njego nazwiska \u2013 przesz\u0142o do historii, jako insurekcja ko\u015bciuszkowska. Do\ndzisiaj, mimo \u017ce to by\u0142o ju\u017c 226 lat temu, \u017cywa jest regionalna pami\u0119\u0107 o\nzwyci\u0119skiej bitwie pod Rac\u0142awicami. Dnia 4 kwietnia 1794 r. na ziemi\nmiechowskiej, star\u0142o si\u0119 w boju 4 tys. regularnego wojska polskiego i ok. 2\ntys. ch\u0142opskich kosynier\u00f3w z nieco liczniejszymi si\u0142ami gen. Fiodora Denisowa.\nPrzyby\u0142y mu w sukurs gen. Aleksander Tormasow, wycofa\u0142 si\u0119 ze swoimi zbrojnymi,\nprawie bez walki zreszt\u0105. Pokonanie Moskali, jeszcze z waln\u0105 pomoc\u0105 ch\u0142op\u00f3w (by\u0142o\nto niezwyk\u0142e przy panuj\u0105cym \u00f3wcze\u015bnie ustroju spo\u0142eczno-gospodarczym), u\u015bwiadomi\u0142o\nelitom wojskowym potencja\u0142 drzemi\u0105cy w tych\u017ce masach. Nieokrzesani a zarazem\npozbawieni kompleks\u00f3w, wyci\u0119li w pie\u0144 schwytanych wrog\u00f3w, prawie nie bior\u0105c\nje\u0144c\u00f3w, poszukuj\u0105c za to \u0142up\u00f3w w\u015br\u00f3d trup\u00f3w. Rok 1794 na ziemiach Europy\n\u015brodkowo-wschodniej, to jednak nie by\u0142 jeszcze odpowiedni czas na wcielenie\nreform spo\u0142ecznych, kt\u00f3re z bezwolnych dotychczas poddanych, da\u0142yby w\u0142o\u015bcianom\nmo\u017cliwo\u015b\u0107 stania si\u0119 samow\u0142adnymi obywatelami. O wolno\u015b\u0107 polityczn\u0105 dla\nwszystkich sz\u0142a \u2013 w intencji Ko\u015bciuszki \u2013 ta wielka gra. Rac\u0142awicka wiktoria,\nbardziej moralne ni\u017c militarne zwyci\u0119stwo, podzia\u0142a\u0142a \u2013 m\u00f3wi\u0105c j\u0119zykiem\nwsp\u00f3\u0142czesnym \u2013 niczym udana kampania promocyjna i do wojsk ko\u015bciuszkowskich\nnap\u0142ywa\u0142y rzesze ochotnik\u00f3w. Byli w\u015br\u00f3d nich tak\u017ce sprowadzeni przez pan\u00f3w \u201ena\npostronku\u201d ch\u0142opi pa\u0144szczy\u017aniani. Z drugiej za\u015b strony, zdarzali si\u0119 dziedzice,\nkt\u00f3rzy pragn\u0119li powrotu swoich poddanych, aby ci ruszyli w pole bynajmniej nie\nbitewne, a latem kos u\u017cywali do \u015bcinania \u0142an\u00f3w zbo\u017ca, nie za\u015b g\u0142\u00f3w rosyjskich\n\u017co\u0142dak\u00f3w. W\u015br\u00f3d samych ch\u0142op\u00f3w postawy te\u017c by\u0142y zr\u00f3\u017cnicowane, a wojskowe\nregulaminy zazwyczaj nieznane, ich duch zapewne im obcy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Fot. Artur Jachna<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ma\u0142opolskie\nsukcesy powsta\u0144cze, sta\u0142y si\u0119 zach\u0119t\u0105 dla spisk\u00f3w przeciwko rosyjskim i pruskim\nzaborcom w innych rejonach kraju. W dw\u00f3ch stolicach Rzeczypospolitej, to jest w\nWarszawie i Wilnie, przybra\u0142y one charakter powsta\u0144 regionalnych. W mniejszych\nmiejscowo\u015bciach wyst\u0105pienia te przypomina\u0142y ludowe konfederacje szlacheckie.\nMimo i\u017c zazwyczaj szybko je t\u0142umiono, by\u0142y one wi\u0105\u017c\u0105ce dla wrogich si\u0142\nzbrojnych. W samym tylko kwietniu 1794 r. bunt podnie\u015bli obywatele wojew\u00f3dztw:\nruskiego, podlaskiego i sandomierskiego. Nieoboj\u0119tna by\u0142a r\u00f3wnie\u017c szlachta\nziemi che\u0142mskiej, powiatu krasnostawskiego i litewskich Szawl\u00f3w. Gen. Ko\u015bciuszko\nsta\u0142 do 24 kwietnia z wojskami w po\u0142o\u017conym na p\u00f3\u0142noc od Krakowa Bosutowie.\nOdgrodzony si\u0142ami rosyjskimi (nadal wojska gen. Denisowa) od Warszawy, kt\u00f3ra z\nkolei odci\u0119ta by\u0142a od Wilna. Mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o trzech powsta\u0144czych ogniskach,\nfunkcjonuj\u0105cych w tym czasie do pewnego stopnia niezale\u017cnie. Dopiero przej\u015bcie\nKo\u015bciuszki wraz z wojskami na p\u00f3\u0142noc, spowoduje pewn\u0105 unifikacj\u0119 i ograniczenie\npromieniowania zarzewi ewentualnych separatyzm\u00f3w, a szczeg\u00f3lnie litewskiego.<\/p>\n\n\n\n

Szczeg\u00f3lnie\nistotne dla dalszych los\u00f3w insurekcji by\u0142o opanowanie ludnego miasta Warsa i\nSawy, wraz z jego zasobnym arsena\u0142em oraz produkuj\u0105cymi na rzecz wojska warsztatami.\nWa\u017cny by\u0142 tak\u017ce potencja\u0142 rekrucki ziem \u015brodkowej Wis\u0142y. Na Mazowsze przybyli\nemisariusze Ko\u015bciuszki, m.in. Tomasz Maruszewski, kt\u00f3ry odnowi\u0142 dzia\u0142aj\u0105ce\nswego czasu w stolicy tajne sprzysi\u0119\u017cenie. Starcia regularnego wojska i ludno\u015bci\nWarszawy z oddzia\u0142ami okupacyjnymi, rozgorza\u0142y w dniu 17 kwietnia. Walki\nuliczne by\u0142y niezwykle krwawe. Powsta\u0144cy cz\u0119sto nie brali je\u0144c\u00f3w, wycinaj\u0105c w\npie\u0144 Rosjan \u2013 szczeg\u00f3lnie, gdy Ci skupiali swe dzia\u0142ania na uganianiu si\u0119 za\ngorza\u0142k\u0105 i \u0142upami, a nie walk\u0105 bezpo\u015bredni\u0105 z buntownikami. Warszawiacy\nstrzelali tak\u017ce z okien, a oficerowie carscy nie maj\u0105c instrukcji, a nierzadko\ndysponuj\u0105c jedynie teoretycznym do\u015bwiadczeniem gabinetowym, nie zawsze\npotrafili opanowa\u0107 niestandardow\u0105 z punktu widzenia ich dotychczasowego\nwyszkolenia sytuacj\u0119, tak aby zminimalizowa\u0107 straty w\u0142asne. A\u017c 4,4 tys. z ok.\n7,5 tys. stanu osobowego Garnizonu \u2013 zaliczono w poczet strat (zabici, ranni i\nzaginieni). Pokonani Rosjanie na czele z gen. Josifem Igelstr\u04e7mem opu\u015bcili\nmiasto nast\u0119pnego dnia.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Fot. Artur Jachna<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Buntownicy z\nkoronnej stolicy, zdobyli nie tylko wype\u0142nione dobrami magazyny wojskowe (w tym\nz broni\u0105), ale r\u00f3wnie\u017c tajne akta ambasady, w kt\u00f3rych wymieniono nazwiska\nzdrajc\u00f3w oraz szpieg\u00f3w carskich. Uczestnicy przewrotu r\u00f3\u017cnili si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 pod\nwzgl\u0119dem politycznym, a pocz\u0105tkowo w\u0142adz\u0119 obj\u0119\u0142a Rada Zast\u0119pcza Tymczasowa,\nz\u0142o\u017cona z przedstawicieli szlachty oraz zamo\u017cnego mieszcza\u0144stwa. Przewodnictwo nad\nni\u0105 obj\u0105\u0142 Ignacy Wyssogota Zakrzewski, pose\u0142 na Sejm Czteroletni i prezydent\nWarszawy, a zarazem zwolennik umiarkowanych reform. Komendantur\u0119 nad Garnizonem\nsprawowa\u0142 \u2013 niech\u0119tny Ko\u015bciuszce \u2013 gen. Stanis\u0142aw Mokronowski. Nie dopuszczeni\ndo wsp\u00f3\u0142rz\u0105dzenia, przedstawiciele radyka\u0142\u00f3w, starali si\u0119 przej\u0105\u0107 w\u0142adz\u0119. 24\nkwietnia powo\u0142ali radykalny klub jakobin\u00f3w. Domagali si\u0119 ukarania zdrajc\u00f3w\nOjczyzny. Radyka\u0142owie podburzali r\u00f3wnie\u017c przedstawicieli ni\u017cszych warstw spo\u0142ecznych\nw Warszawie, co wp\u0142ywa\u0142o na uczestnictwo tych ostatnich w demonstracjach\nulicznych.<\/p>\n\n\n\n

Przenie\u015bmy nasz\u0105\nuwag\u0119 z okolic Wis\u0142y nad Wili\u0119. Noc\u0105 z 22 na 23 kwietnia powsta\u0144cy litewscy pod\ndow\u00f3dztwem p\u0142k. Jakuba Jasi\u0144skiego zaj\u0119li Wilno. Rosjanie zostali zaskoczeni,\ntak \u017ce w niewoli znalaz\u0142o si\u0119 przesz\u0142o tysi\u0105c \u017co\u0142nierzy wraz z komendantem\nmiasta gen. Miko\u0142ajem Arseniewem. Nast\u0119pnego dnia, po odparciu wojsk rosyjskich\nmjr Miko\u0142aja Tuczkowa, og\u0142oszono Akt Powstania Narodu Litewskiego oraz powo\u0142ano\nNajwy\u017csz\u0105 Rad\u0119 Tymczasow\u0105 Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego (nazwan\u0105 p\u00f3\u017aniej\nDeputacj\u0105 Centraln\u0105). 25 kwietnia Rada ta powo\u0142a\u0142a s\u0105d, kt\u00f3ry skaza\u0142 na \u015bmier\u0107 jednego\nz targowiczan, uj\u0119tego nota bene w \u0142\u00f3\u017cku. Hetman wielki litewski a zarazem\ngenera\u0142-lejtnant carski w jednej osobie Szymon Kossakowski \u2013 bo o nim tu mowa \u2013\nzawis\u0142 za zdrad\u0119 na szubienicy ustawionej na rynku wile\u0144skim jeszcze tego\nsamego dnia.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Micha\u0142 Stachowicz – Wprowadzenie do Krakowa 12 rosyjskich armat zdobytych pod Rac\u0142awicami. <\/em>Domena publiczna <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W maju 1794 r. Ko\u015bciuszko\npowo\u0142a\u0142 Rad\u0119 Najwy\u017csz\u0105 Narodow\u0105, kt\u00f3ra obj\u0119\u0142a w\u0142adz\u0119 nad wszystkimi teraniami\nkontrolowanymi przez powsta\u0144c\u00f3w. W jej sk\u0142adzie znalaz\u0142 si\u0119 m.in. Hugon\nKo\u0142\u0142\u0105taj. Naczelnik zlikwidowa\u0142 dotychczasowe w\u0142adze powsta\u0144cze warszawskie i\nlitewskie. Uznawany za swojego przez Litwin\u00f3w (pochodzi\u0142 z Nowogr\u00f3dczyzny) dyktator,\nwymieni\u0142 na stanowisku naczelnego wodza w Wilnie, pochodz\u0105cego z Wielkopolski\nJasi\u0144skiego, zast\u0119puj\u0105c go gen. Micha\u0142em Wielhorskim.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jan Piotr Norblin – Wieszanie zdrajc\u00f3w<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Zmierzaj\u0105c do\nko\u0144ca opisu tego fragmentu insurekcji ko\u015bciuszkowskiej, skupiaj\u0105cym uwag\u0119 na\nwydarzeniach z kwietnia, pragn\u0119 uzupe\u0142ni\u0107 powy\u017csze rozwa\u017cania epizodem nieco\np\u00f3\u017aniejszym. Przypomn\u0119 g\u0142o\u015bne wydarzenie z miesi\u0105ca, w kt\u00f3rym do dzi\u015b co roku wspominamy\npami\u0119tn\u0105 Konstytucj\u0119 1791 r. Ot\u00f3\u017c, w Warszawie 8 maja 1794 r. powo\u0142ano S\u0105d\nKryminalny Ksi\u0119stwa Mazowieckiego, kt\u00f3ry zado\u015b\u0107uczyni\u0142 postulatom jakobin\u00f3w i\nich zwolennik\u00f3w, skazuj\u0105c na \u015bmier\u0107 przez powieszenie czterech targowiczan.\nT\u0142umy gawiedzi zebra\u0142y si\u0119 9 maja w okolicach Ratusza na Starym Mie\u015bcie. Za\nzdrad\u0119 Ojczyzny na szubienicach zawi\u015bli magnaci: biskup inflancki J\u00f3zef\nKossakowski, marsza\u0142ek Rady Nieustaj\u0105cej J\u00f3zef Ankwicz oraz hetman wielki\nkoronny Piotr O\u017carowski i hetman polny litewski J\u00f3zef Zabie\u0142\u0142o. Niestety, cho\u0107\nsprawiedliwo\u015bci sta\u0142o si\u0119 zado\u015b\u0107, wydarzenie to nie przybli\u017cy\u0142o w \u017caden spos\u00f3b\nodzyskania niepodleg\u0142o\u015bci przez Rzeczpospolit\u0105. Za ironi\u0119 losu mo\u017cna za\u015b uzna\u0107\nfakt, i\u017c 150 lat p\u00f3\u017aniej (poprzestaj\u0119 oczywi\u015bcie na og\u00f3lnym, rocznikowym\npor\u00f3wnaniu chronologicznym) na ulicach Wilna a p\u00f3\u017aniej i Warszawy, rozegra\u0142y\nsi\u0119 walki o charakterze narodowo-wyzwole\u0144czym. Niestety, zar\u00f3wno Operacja Ostra\nBrama i walki o wyzwolenie Wilna, jak i Plan Burza wraz z powstaniem\nwarszawskim, nie zako\u0144czy\u0142y si\u0119 b\u0142yskotliwymi sukcesami militarnymi czy te\u017c\npolitycznymi, a \u2013 w przypadku Warszawy \u2013 jeszcze przera\u017caj\u0105cymi stratami\nludzkimi i materialnymi.<\/p>\n\n\n\n

Tekst: Artur\nJachna<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kwiecie\u0144 1794 r. by\u0142 wyj\u0105tkowo krzepi\u0105cy dla Polak\u00f3w zatroskanych o losy Ojczyzny. Z\u0142a passa ci\u0105gn\u0105ca si\u0119 miesi\u0105cami po targowickiej zdradzie oraz drugim, prusko-rosyjskim rozbiorze Rzeczypospolitej, wydawa\u0142a si\u0119 stopniowo odczarowywana przez … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13024,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13023"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13023"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13023\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13024"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13023"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13023"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13023"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}