![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/riuny-zamku-w-Barze.jpg\")
Niech\u0119\u0107 do kr\u00f3la ze strony szlachty ale i do Rosjan coraz bardziej si\u0119 nasila\u0142a, cz\u0119\u015b\u0107 spo\u015br\u00f3d niej w 1768 r. zawi\u0105za\u0142a konfederacj\u0119 w Barze. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce stanowi\u0142a ona ruch skierowany przeciw sposobowi rz\u0105dzenia przez kr\u00f3la, ale i przeciwko polityce Rosji i jej dzia\u0142aniom na terytorium Polski. Potwierdza to konfederacyjny akt detronizacji kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego,w kt\u00f3rym mo\u017cna przeczyta\u0107: \u201eSzcz\u0119k broni, rze\u017a obywatel\u00f3w, nape\u0142niony kraj ca\u0142y obcem, a z naszych maj\u0105tk\u00f3w karmionem i p\u0142atnem wojskiem, od wszystkich s\u0105siedzkich granic zatargi, najsolenniejszych traktat\u00f3w z\u0142amanie, wolno\u015b\u0107 u st\u00f3p tyranii i jedynow\u0142adztwa konaj\u0105ca, prawa kardynalne dawne zdeptane, nowe na ubezpieczenie gwa\u0142tem osi\u0105gnionego dostojenstwa i wci\u0105gnienie wolnej Rzeczpospolitej w podleg\u0142o\u015b\u0107 potencji moskiewskiej spisane, religia \u015bwi\u0119ta rzymska katolicka panuj\u0105ca wzgardzona, [\u2026] lud ca\u0142y w rozpaczy, prowincje Rzeczpospolitej (czego \u015bwiadkiem Kurlandia i Ukraina) Moskwie poddane, po ca\u0142ym kraju wszerz i wzd\u0142u\u017c zaj\u0119ty po\u017car; s\u0142owem, p\u0142acz, n\u0119dza, ub\u00f3stwo, spustoszenie, zab\u00f3jstwa, gwa\u0142t, niewola, kajdany, \u0142a\u0144cuchy, spisy, no\u017ce, pale, haki i r\u00f3\u017cnego rodzaju okrucie\u0144stwa instrumenta, s\u0105 to w\u0142a\u015bciwe i istotne znamiona Stanis\u0142awa Poniatowskiego, intruza i uzurpatora tronu polskiego!\u2026\u201d. Konfederacja zako\u0144czy\u0142a si\u0119 kl\u0119sk\u0105 nie tylko jej uczestnik\u00f3w, ale i obozu kr\u00f3lewskiego. Trzy mocarstwa zadecydowa\u0142y w 1772 o I rozbiorze Polski. Pr\u00f3b\u0119 ratowania pa\u0144stwa podj\u0105\u0142 jeszcze Sejm Wielki obraduj\u0105cy w latach 1788\u20131792, a owocem prac pos\u0142\u00f3w sta\u0142a si\u0119 konstytucja uchwalona 3 maja 1791 r. jako podstawa prawnego zabezpieczenia zmian ustrojowych, niepodleg\u0142o\u015bci i granic Rzeczpospolitej. Niestety ju\u017c w 1793 r. Rosja i Prusy, a nast\u0119pnie 1795 r. te same pa\u0144stwa oraz Austria zlikwidowa\u0142y pa\u0144stwo polskie. Jak\u017ce dramatycznie brzmi\u0105 s\u0142owa kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego, kt\u00f3ry w akcie abdykacyjnym pisa\u0142 o swojej nieprzydatno\u015bci jako w\u0142adcy dla rodak\u00f3w i kt\u00f3rego odej\u015bcie mia\u0142o przyczyni\u0107 si\u0119 do zwi\u0119kszenia ich pomy\u015blno\u015bci.Jednak\u017ce tym, co w dokumencie wydaje si\u0119 szczeg\u00f3lnie wymowne, jest to, \u017ce kr\u00f3l sk\u0142ada\u0142 go na r\u0119ce carycy Katarzyny II, kt\u00f3r\u0105 prosi\u0142, aby ta: \u201emacierzy\u0144sk\u0105 sw\u0105 dobroczynno\u015b\u0107\u201d rozci\u0105gn\u0119\u0142a na poddanych, kt\u00f3rymi do tej pory rz\u0105dzi\u0142. Upadek pa\u0144stwa i upokorzenie jego w\u0142adcy, to jednocze\u015bnie upadek narodu, kt\u00f3ry utraci\u0142 prawo do decydowania o swojej przysz\u0142o\u015bci i kt\u00f3ry od tej chwili musia\u0142 znosi\u0107 ci\u0119\u017car zale\u017cno\u015bci, z wszelkimi tego konsekwencjami.<\/p>\n Jeszcze w 1794 r. zosta\u0142a podj\u0119ta pr\u00f3ba ratowania pa\u0144stwa przez Tadeusza Ko\u015bciuszk\u0119 nazwan\u0105 Insurekcj\u0105 Ko\u015bciuszkowsk\u0105, kt\u00f3ra wyznaczy\u0142a kierunek przysz\u0142ych zbrojnych zmaga\u0144 o odzyskanie niepodleg\u0142o\u015bci. W odezwie do \u017co\u0142nierzy z 24 marca 1794 r. Naczelnik pisa\u0142: \u201ePrzysi\u0119gli\u015bmy, Koledzy, nieraz Ojczy\u017anie naszej by\u0107 wiernymi i dali\u015bmy Jej tego dow\u00f3d. Dotrzymajmy Jej jeszcze tej wierno\u015bci i teraz, gdy przemoc nie do\u015b\u0107 maj\u0105c na podziale ziemi naszej, chce nam wydrze\u0107 or\u0119\u017c a rozbrojonych na ostatni\u0105 n\u0119dz\u0119 i szyderstwo wystawi\u0107. Obr\u00f3\u0107my go do piersi nieprzyjacielskich, wyd\u017awignijmy Ojczyzn\u0119 z niewoli, powr\u00f3\u0107my \u015bwietno\u015b\u0107 imieniowi Polaka, samow\u0142adno\u015b\u0107 Narodowi, zas\u0142u\u017cmy na wdzi\u0119czno\u015b\u0107 Ojczyzny i s\u0142aw\u0119 drog\u0105 \u017co\u0142nierzom\u201d.<\/p>\n <\/p>\n Dzia\u0142ania zbrojne Polacy prowadzili praktycznie od samego pocz\u0105tku utraty niepodleg\u0142o\u015bci. Ju\u017c w 1797 r. dzi\u0119ki poparciu cesarza Francji Napoleona Bonapartego oraz inicjatywie organizacji Agencja z Pary\u017ca (funkcjonuj\u0105cej pierwotnie jako delegatura Insurekcji Ko\u015bciuszkowskiej) powsta\u0142y Legiony Polskie pod dow\u00f3dztwem Jana Henryka D\u0105browskiego. Genera\u0142 D\u0105browski podpisa\u0142 odpowiednie dokumenty 9 stycznia 1797 r. i zawar\u0142 w ten spos\u00f3b uk\u0142ad z w\u0142adzami Republiki Lombardzkiej, kt\u00f3re wyrazi\u0142y zgod\u0119 na formowanie wojska. \u017bo\u0142nierze wierzyli mocno, \u017ce ich formacje pomog\u0105 w odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci. Pocz\u0105tkowo Legiony walczy\u0142y u boku Napoleona, nast\u0119pnie sta\u0142y si\u0119 Korpusem Posi\u0142kowym Republiki Cisalpejskiej (dawniej Lombardzkiej) walcz\u0105c na terenach pa\u0144stw w\u0142oskich. Od 1799 r. wzi\u0119\u0142y udzia\u0142 w walkach z II koalicj\u0105 antyfrancusk\u0105. Cz\u0119\u015b\u0107 Legion\u00f3w zosta\u0142a nast\u0119pnie wcielona do armii w\u0142oskiej, liczne oddzia\u0142y legionowe w 1803 r. wys\u0142ano na San Domingo (obecnie Haiti, gdzie do tej pory \u017cyj\u0105 potomkowie polskich \u017co\u0142nierzy). Pozostaj\u0105ce do dyspozycji Napoleona w Europie toczy\u0142y w latach 1803\u20131806 walki z Anglikami, z wojskami III koalicji antynapoleo\u0144skiej. W 1807 Legiony bra\u0142y udzia\u0142 w wojnie Francji z Prusami i Rosj\u0105. Na mocy traktatu pokojowego w Tyl\u017cy powsta\u0142o z inicjatywy Bonapartego i pod jego protektoratem Ksi\u0119stwo Warszawskie, kt\u00f3rego armi\u0119 zasilili \u017co\u0142nierze legionowi. Dow\u00f3dc\u0105 zosta\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119 J\u00f3zef Poniatowski. Udana kampania przeciw Austrii 1809 r., powi\u0119kszenie terytorium Ksi\u0119stwa jej kosztem oraz kampania Napoleona w 1812 r. na teren Rosji dawa\u0142y nadziej\u0119 na odbudow\u0119 niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa. Przekre\u015bli\u0142a j\u0105 kl\u0119ska wyprawy rosyjskiej cesarza Francji, a potem kolejne przegrane jego bitwy i zes\u0142anie na wysp\u0119 \u015bw. Heleny. Po likwidacji Ksi\u0119stwa Warszawskiego i podziale jego ziem mi\u0119dzy Prusy, Rosj\u0119 i Austri\u0119 na Kongresie Wiede\u0144skim (1815) powsta\u0142y wtedy namiastki polskiej pa\u0144stwowo\u015bci, to jest Kr\u00f3lestwo Polskie, zwane potocznie Kongres\u00f3wk\u0105 (1815\u20131918), oraz Wolne Miasto Krak\u00f3w (1815\u20131846). Pierwsze stanowi\u0142o zale\u017cne od Rosji pa\u0144stwo, po\u0142\u0105czone z carskim imperium uni\u0105 personaln\u0105, drugie za\u015b mimo tego, i\u017c w oficjalnej nazwie mia\u0142o s\u0142owa: Wolne, Niepodleg\u0142e i \u015aci\u015ble Neutralne, to by\u0142o podporz\u0105dkowane trzem zaborcom. W listopadzie 1830 r. wybuch\u0142o na terenie Kr\u00f3lestwa Polskiego powstanie, kt\u00f3re swoim zasi\u0119giem obj\u0119\u0142o tak\u017ce teren \u017bmudzi, Litwy i Wo\u0142ynia. W Manife\u015bcie obu izb sejmowych Kr\u00f3lestwa Polskiego o powstaniu narodu polskiego datowanym na 20 grudnia 1830 r. mo\u017cna przeczyta\u0107: \u201eZa narodowo\u015b\u0107 i swobody, dla mniemanego pokoju Europy, \u017c\u0105dano po\u015bwi\u0119cenia niepodleg\u0142o\u015bci, tego pierwszego warunku politycznego \u017cycia narod\u00f3w: jak gdyby m\u00f3g\u0142 istnie\u0107 trwa\u0142y pok\u00f3j na ujarzmieniu szesnastomilionowego ludu oparty\u201d. Po powstaniu listopadowym spora liczba \u017co\u0142nierzy i dzia\u0142aczy powsta\u0144czych zosta\u0142a zes\u0142ana w g\u0142\u0105b Rosji (tam za\u015b w Omsku liczna grupa zawi\u0105za\u0142a spisek w czerwcu 1833 r. chc\u0105c wywo\u0142a\u0107 powstanie), wielu r\u00f3wnie\u017c uda\u0142o si\u0119 na emigracj\u0119, g\u0142\u00f3wnie do Pary\u017ca. To w\u0142a\u015bnie na emigracji narodzi\u0142y si\u0119 i okrzep\u0142y polskie tradycje patriotyczne, okre\u015blane jako demokratyczne i konserwatywne. My\u015bl demokratyczna rozwin\u0119\u0142a si\u0119 pod wp\u0142ywem idei rewolucyjnych i z nimi si\u0119 uto\u017csami\u0142a. Do grupy dzia\u0142aczy demokratycznych nale\u017celi mi\u0119dzy innymi: Tadeusz Kr\u0119powiecki, Wiktor Heltman, Stanis\u0142aw Worcell, Ludwik Mieros\u0142awski. W marcu 1832 r. w Pary\u017cu powsta\u0142o Towarzystwo Demokratyczne Polskie (TPD), kt\u00f3re postanowi\u0142o dzia\u0142a\u0107 na rzecz odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci i przeprowadzenia reform spo\u0142ecznych. 4 grudnia 1836 r. Towarzystwo Demokratyczne Polskie wyda\u0142o Wielki Manifest, w kt\u00f3rym rozbiory okre\u015blono jako zbrodni\u0119, kt\u00f3ra chocia\u017c przerwa\u0142a byt pa\u0144stwowy, nie zniszczy\u0142a jednak bytu narodowego. Jak zauwa\u017cono, pos\u0142annictwo Polski nie zosta\u0142o jeszcze uko\u0144czone, przez wieki by\u0142a ona przecie\u017c przedmurzem w walkach o zachowanie cywilizacji europejskiej przed ludami azjatyckimi. By\u0142a tak\u017ce realizatork\u0105 idei demokratycznych, a upad\u0142a pod si\u0142\u0105 nowej absolutystycznej pot\u0119gi. Jednak to nie w obcych pa\u0144stwach szukano przyczyn upadku, ile w s\u0142abo\u015bci narodu. Wa\u017cn\u0105 warto\u015bci\u0105 dla TPD by\u0142a r\u00f3wno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 rozumiano jako likwidacj\u0119 przywilej\u00f3w, dlatego przysz\u0142a Polska mia\u0142a by\u0107 pa\u0144stwem nie tylko niepodleg\u0142ym, ale i demokratycznym. Demokracja mia\u0142a by\u0107 ustrojem spo\u0142ecznym w kraju, w kt\u00f3rym wszyscy b\u0119d\u0105 r\u00f3wni i wolni, b\u0119d\u0105 dzie\u0107mi jednej matki \u2013 Ojczyzny. W tym samym czasie co deklaracje demokrat\u00f3w wyeksplikowa\u0142o swoje pogl\u0105dy \u015brodowisko konserwatywne, skupione wok\u00f3\u0142 ksi\u0119cia Adama Czartoryskiego. Nale\u017celi do niego mi\u0119dzy innymi W\u0142adys\u0142aw Czartoryski, W\u0142adys\u0142aw Zamoyski,Janusz Woronicz-Werner, Micha\u0142 Budzy\u0144ski, Teodor Morawski. Powo\u0142a\u0142o ono ugrupowanie Hotel Lambert, kt\u00f3rego celem by\u0142o propagowanie idei konserwatywnych. Istotna dla konserwatyzmu, jak zauwa\u017cy\u0142 Stanis\u0142aw Estreicher, by\u0142a koncepcja rozwoju spo\u0142ecznego, wed\u0142ug kt\u00f3rej wszystko, co mie\u015bci si\u0119 w tera\u017aniejszo\u015bci, jest wynikiem przesz\u0142ych do\u015bwiadcze\u0144. Pisa\u0142 o tym tak: \u201eDla konserwatysty nie jest bynajmniej rzecz\u0105 obc\u0105 idea rozwoju,a nawet jego konieczno\u015b\u0107; ale rozw\u00f3j powinien by\u0107 dalszym ci\u0105giem przesz\u0142ych do\u015bwiadcze\u0144; stare zjawiska powinny rodzi\u0107 nowe. Wszelka inna przez stare fakty przeskakuj\u0105ca polityka jest rewolucj\u0105, radykalizmem, a wi\u0119c antytez\u0105 konserwatyzmu\u201c.Idee demokratyczne i konserwatywne dojrzewa\u0142y w \u015brodowiskach ludzi niezadowolonych z sytuacji spo\u0142ecznej i politycznej kraju. P\u00f3\u017aniej, ju\u017c w formie bardziej dojrza\u0142ej, sta\u0142y si\u0119 one podstaw\u0105 ideow\u0105 dla ruch\u00f3w i stronnictw politycznych, kt\u00f3re w odmienny spos\u00f3b widzia\u0142y drog\u0119 do odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci i kszta\u0142towania przysz\u0142o\u015b\u0107 kraju.W 1846 r.na terenach Wolnego Miasta Krakowa i przyleg\u0142ych, jak r\u00f3wnie\u017c w Chocho\u0142owie wybuch\u0142o powstanie przygotowywane przez emisariuszy Towarzystwa Demokratycznego Polskiego. Nazwano je p\u00f3\u017aniej krakowskim. W manife\u015bcie wydanym 22 lutego 1846 r. w Krakowie przez Rz\u0105d Narodowy Rzeczpospolitej Polskiej zwr\u00f3cono uwag\u0119 na dwa wa\u017cne motywy walki. Pierwszym by\u0142a troska o zachowanie bytu narodu, drugim za\u015b potrzeba zmian spo\u0142ecznych. Autorzy dokumentu wskazywali jako na podstaw\u0119 walki: brak niepodleg\u0142o\u015bci, prze\u015bladowanie m\u0142odzie\u017cy polskiej, kt\u00f3r\u0105 zaborcy ch\u0119tnie osadzali w wi\u0119zieniach za jej walk\u0119 o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Ojczyzny, niszczenie autorytetu ludzi starszych i kap\u0142an\u00f3w, kt\u00f3rzy kszta\u0142towali t\u0119 m\u0142odzie\u017c, zabranianie pos\u0142ugiwania si\u0119 j\u0119zykiem ojczystym, du\u017ce ograniczenia w swobodnym wyznawaniu wiary, oczernianie bohater\u00f3w narodowych. Mo\u017cna wi\u0119c uzna\u0107, \u017ce powsta\u0144cy obawiali si\u0119 wynarodowienia m\u0142odego pokolenia. Opr\u00f3cz problemu zachowania to\u017csamo\u015bci istnia\u0142 r\u00f3wnie\u017c spo\u0142eczny, to jest bardzo trudna sytuacja w\u0142o\u015bcian. Manifest obiecywa\u0142 ich uw\u0142aszczenie, zniesienie pa\u0144szczyzny,rozdzielenie i przekazanie im ziemi z d\u00f3br narodowych(nadzia\u0142). Powsta\u0144cy chcieli zach\u0119ci\u0107 ch\u0142op\u00f3w do walki, jednak ich fatalna akcja agitacyjna przy jednoczesnym przeciwdzia\u0142aniu w\u0142adz austriackich doprowadzi\u0142y do wyst\u0105pienia w\u0142o\u015bcian przeciw ziemia\u0144stwu i szlachcie, powstaniu (tzw. rabacja galicyjska). Nie spe\u0142ni\u0142y si\u0119 wi\u0119c s\u0142owa manifestu, w kt\u00f3rym nawo\u0142ywano do wsp\u00f3lnego zrywu.Pomimo kl\u0119ski powstania krakowskiego i wcielenia Wolnego Miasta Krakowa do pa\u0144stwa Habsburg\u00f3w nie os\u0142ab\u0142a nadzieja na odzyskanie niepodleg\u0142o\u015bci.W po\u0142owie 50. XIX w., po kl\u0119sce Rosji w wojnie krymskiej i \u015bmierci okrutnego namiestnika Kr\u00f3lestwa Polskiego Iwana Paskiewicza, w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w od\u017cy\u0142a idea walki zbrojnej. Utwierdzi\u0142 naszych rodak\u00f3w w jej potrzebie, sam car Aleksander II Romanow, kt\u00f3ry wizytuj\u0105c Warszaw\u0119 w 1856 r. powiedzia\u0142 do \u017cyczliwie nastawionych wobec niego przedstawicieli szlachty: \u201eA wi\u0119c, panowie, \u017cadnych marze\u0144. Potrafi\u0119 poskromi\u0107 tych, kt\u00f3rzy by zachowali marzenia\u2026 Pomy\u015blno\u015b\u0107 Polski zawis\u0142a od zupe\u0142nego zlania si\u0119 jej z innymi ludami mojego Cesarstwa\u2026\u201d (Warszawa w pami\u0119tnikach powstania styczniowego).Chocia\u017c cz\u0119sto akcentowane s\u0105 pierwsze s\u0142owa wypowiedzi, to jednak te z drugiej cz\u0119\u015bci s\u0105 wa\u017cniejsze. Wskazuj\u0105 bowiem na spos\u00f3b my\u015blenia cara, kt\u00f3ry nie widzia\u0142 potrzeby autonomii dla Polak\u00f3w, ale sugerowa\u0142 nawet proces wynarodowienia. Stopniowo w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w dojrzewa\u0142o przekonanie o potrzebie wywo\u0142ania kolejnego powstania, liczono na udzia\u0142 rosyjskich rewolucjonist\u00f3w oraz w\u0142o\u015bcian. Zacz\u0119to wtedy na terenie zaboru rosyjskiego w\u015br\u00f3d inteligencji, m\u0142odzie\u017cy studenckiej, mieszcza\u0144stwa przygotowywa\u0107 spisek, buduj\u0105c sie\u0107 konspiracyjn\u0105, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 podstaw\u0105 Tajemnego Pa\u0144stwa Polskiego.W 1861 r.zawi\u0105za\u0142a si\u0119 Organizacja Narodowa, kt\u00f3rej celem by\u0142o przygotowanie powstania oraz zawi\u0105zanie struktur przysz\u0142ego niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa. Zacz\u0119\u0142o wtedy dochodzi\u0107 do wi\u0119kszych manifestacji, t\u0142umionych przez w\u0142adze carskie. 17 pa\u017adziernika 1861 r. powsta\u0142 na czele Organizacji Narodowej \u2013 Komitet Ruchu (Miejski), a z niego rok p\u00f3\u017aniej w czerwcu \u2013 Komitet Centralny Narodowy, kt\u00f3ry chcia\u0142 przej\u0105\u0107 kontrol\u0119 nad ruchem spiskowym. Do tajnych organizacji nale\u017ca\u0142y mi\u0119dzy innymi: Ko\u0142o Oficer\u00f3w Polskich w Petersburgu pod kierownictwem Zygmunta Sierakowskiego (obejmuj\u0105ce oficer\u00f3w polskich i rosyjskich) i jego ekspozytura w Kr\u00f3lestwie Polskim, to jest Komitet Oficer\u00f3w 1 Armii, Zwi\u0105zek Trojnicki w Kijowie skupiaj\u0105cy polsk\u0105 m\u0142odzie\u017c akademick\u0105 czy organizacje w Warszawie dzia\u0142aj\u0105ce mi\u0119dzy innymi przy Akademii Medyko-Chirurgicznej i Szkole Sztuk Pi\u0119knych. Spiskowcy nawi\u0105zali kontakty z polskimi dzia\u0142aczami emigracyjnymi oraz rosyjskimi rewolucjonistami, jak Miko\u0142aj Czernyszewski czy Aleksander Hercen. Polski ruch rewolucyjny zacz\u0119to okre\u015bla\u0107 mianem \u201eczerwonych\u201d, jednak nie byli oni jedynymi, kt\u00f3rzy troszczyli si\u0119 o sprawy Polski. Byli te\u017c inni, okre\u015blani mianem \u201ebia\u0142ych\u201d. To konserwatywne \u015brodowisko skupiaj\u0105ce cz\u0142onk\u00f3w i sympatyk\u00f3w Towarzystwa Rolniczego (1858\u20131861), kt\u00f3rym kierowa\u0142 hr. Andrzej Zamoyski, oraz mieszczan warszawskich skupionych w kierowanej przez Leopolda Kronenberga Delegacji Miejskiej (1861). Grono tych dzia\u0142aczy dystansowa\u0142o si\u0119 od radykalnych, rewolucyjnych metod walki, zdaj\u0105c sobie spraw\u0119 z mo\u017cliwych dla rodak\u00f3w konsekwencji. Chcieli oni powstrzyma\u0107 wybuch powstania uznaj\u0105c, \u017ce b\u0119dzie ono przedwczesne, gdy\u017c polskie si\u0142y s\u0105 zbyt s\u0142abe, a na zdobycie poparcia innych kraj\u00f3w nie mo\u017cna by\u0142o liczy\u0107. G\u0142osili potrzeb\u0119 edukacji ludu, pracy organicznej, bogacenia si\u0119 rodak\u00f3w oraz stopniowej polonizacji administracji. Uwa\u017cali, \u017ce dopiero po realizowanej tak przez lata pracy b\u0119dzie mo\u017cna my\u015ble\u0107 o niepodleg\u0142o\u015bci. Wa\u017cn\u0105 postaci\u0105 i \u2013 jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o \u2013 kluczow\u0105 dla wybuchu powstania styczniowego by\u0142 hrabia Aleksander Wielopolski. Aby zapobiec wybuchowi powstania przeciw Rosji, Wielopolski og\u0142osi\u0142 brank\u0119 rekruta do wojska carskiego (wtedy jeszcze s\u0142u\u017cba wojskowa trwa\u0142a 25 lat!), kt\u00f3r\u0105 przeprowadzono w nocy z 14 na 15 stycznia 1863 r.<\/p>\n <\/p>\n W wyniku tej akcji Komitet Centralny Narodowy przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w Tymczasowy Rz\u0105d Narodowy i og\u0142osi\u0142 w nocy z 21 na 22 stycznia 1863 r. wybuch powstania, obwieszczaj\u0105c go Manifestem, w kt\u00f3rym zawarte zosta\u0142y mi\u0119dzy innymi takie s\u0142owa: \u201eNikczemny rz\u0105d najezdniczy rozw\u015bcieklony oporem m\u0119czonej przeze\u0144 ofiary, postanowi\u0142 zada\u0107 jej cios stanowczy \u2013 porwa\u0107 kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy najdzielniejszych, najgorliwszych jej obro\u0144c\u00f3w, oblec w nienawistny mundur moskiewski i pogna\u0107 tysi\u0105ce mil na wieczn\u0105 n\u0119dz\u0119 i zatracenie [\u2026] Zast\u0119py m\u0142odzie\u017cy walecznej, m\u0142odzie\u017cy po\u015bwi\u0119conej, o\u017cywione gor\u0105c\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 Ojczyzny, niezachwian\u0105 wiar\u0105 w sprawiedliwo\u015b\u0107 i w pomoc Boga, poprzysi\u0119g\u0142y zrzuci\u0107 przekl\u0119te jarzmo lub zgin\u0105\u0107. Za ni\u0105 wi\u0119c Narodzie Polski, za ni\u0105!\u201c. W powstanie styczniowe zaanga\u017cowane by\u0142y olbrzymie si\u0142y spo\u0142eczne, do\u0142\u0105czyli do niego nawet jego wcze\u015bniejsi przeciwnicy, to jest grupa tzw. \u201ebia\u0142ych\u201d, wielk\u0105 te\u017c ofiar\u0119 poni\u00f3s\u0142 nar\u00f3d. Po jego upadku tysi\u0105ce Polak\u00f3w zosta\u0142o zes\u0142anych za Ural (gdzie cz\u0119\u015b\u0107 w 1866 r. wywo\u0142a\u0142a powstanie zabajkalskie), du\u017ca liczba znalaz\u0142a si\u0119 w kazamatach, wielu zosta\u0142o rozstrzelanych. W\u0142adze nakaza\u0142y konfiskat\u0119 posiad\u0142o\u015bci ziemskich powsta\u0144c\u00f3w, nak\u0142adano ogromne kary pieni\u0119\u017cne, zlikwidowano zgromadzenia zakonne. Kr\u00f3lestwo Polskie straci\u0142o resztki autonomii, a miasta pomagaj\u0105ce powstaniu \u2013 prawa miejskie, nast\u0105pi\u0142 etap silnej rusyfikacji.<\/p>\n Pod koniec XIX w. zacz\u0119\u0142y si\u0119 tworzy\u0107 organizacje i partie polityczne, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych rozwija\u0142y si\u0119 nurty ideowe, kt\u00f3re wi\u0105za\u0142y spraw\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci z przemianami spo\u0142ecznymi. Najwi\u0119ksze znaczenie odegra\u0142y: Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne, Polska Partia Socjalistyczna oraz Stronnictwo Ludowe przekszta\u0142cone nast\u0119pnie w Polskie Stronnictwo Ludowe. Tradycja narodowej demokracji wywodzi si\u0119 z Ligi Polskiej, kt\u00f3r\u0105 w 1887 r.ko\u0142o Zurychu za\u0142o\u017cy\u0142a grupa powsta\u0144c\u00f3w styczniowych: Zygmunt Mi\u0142kowski, Ludwik Michalski, Maksymilian Hertel oraz Aleksander Hirschberg, kustosz Ossolineum. Celem jej by\u0142o przygotowywanie narodu do odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci. W 1894 r. grupa dzia\u0142aczy niezadowolonych z efektywno\u015bci dotychczasowych w\u0142adz organizacji postanowi\u0142a j\u0105 przej\u0105\u0107, a nast\u0119pnie przemianowa\u0107 na Lig\u0119 Narodow\u0105. Byli to: Jan Pop\u0142awski, Roman Dmowski, Zygmunt Balicki, Teodor Walig\u00f3rski, Karol Raczkowski. Dzia\u0142acze Ligi powo\u0142ali nast\u0119pnie Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne, kt\u00f3re sta\u0142o si\u0119 parti\u0105 polityczn\u0105. W relacjach wobec zaborc\u00f3w postulowali zasad\u0119 negocjacji i dzia\u0142ania na rzecz stopniowego zwi\u0119kszania zakresu autonomii ziem polskich znajduj\u0105cych si\u0119 pod zaborami. W czasie I wojny \u015bwiatowej stan\u0119\u0142o Stronnictwo po stronie Rosji, Francji i Wielkiej Brytanii. Jego dzia\u0142acze oraz cz\u0142onkowie Stronnictwa Polityki Realnej za\u0142o\u017cyli Komitet Narodowy Polski, kt\u00f3ry najpierw powo\u0142a\u0142 Legion Pu\u0142awski (1914\u20131915), a nast\u0119pnie przyczyni\u0142 si\u0119 do powstania ponad 70-tysiecznej B\u0142\u0119kitnej Armii pod dow\u00f3dztwem gen. J\u00f3zefa Hallera, kt\u00f3ra walczy\u0142a r\u00f3wnie\u017c po zako\u0144czeniu Wielkiej Wojny w konfliktach z Ukrai\u0144cami oraz bolszewikami. Rozformowana we wrze\u015bniu 1919 r. zasili\u0142a Wojsko Polskie.Polska Partia Socjalistyczna zawi\u0105za\u0142a si\u0119 w Pary\u017cu w 1892 r. Jej program koncentrowa\u0142 si\u0119 na walce klasowej oraz odzyskaniu przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci, Do jej cz\u0142onk\u00f3w nale\u017celi m.in. J\u00f3zef Pi\u0142sudski, Walery S\u0142awek, Ignacy Mo\u015bcicki, Stanis\u0142aw Wojciechowski, Stefan Bielak. W 1904 r. powo\u0142ano do \u017cycia Organizacj\u0119 Bojow\u0105 PPS, kt\u00f3rej celem by\u0142a ochrona manifestacji, demonstracji i spotka\u0144 PPS. Organizacja Bojowa przeprowadza\u0142a r\u00f3wnie\u017c wiele akcji zbrojnych i zamach\u00f3w na urz\u0119dnik\u00f3w i funkcjonariuszy administracji carskiej. W 1906 r. dosz\u0142o do roz\u0142amu w partii na PPS-Frakcj\u0119 Rewolucyjn\u0105 oraz PPS-Lewic\u0119. Trzy lata p\u00f3\u017aniej pierwsza grupa powr\u00f3ci\u0142a do nazwy PPS, natomiast druga w ci\u0105gu lat traci\u0142a na znaczeniu i cz\u0119\u015b\u0107 jej cz\u0142onk\u00f3w wesz\u0142a w sk\u0142ad Socjaldemokracji Kr\u00f3lestwa Polskiego i Litwy, a cz\u0119\u015b\u0107 powr\u00f3ci\u0142a do PPS. Z inicjatywy J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego powsta\u0142 we Lwowie w 1908 r. zorganizowany przez Kazimierza Sosnkowskiego Zwi\u0105zek Walki Czynnej, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 wojskow\u0105 organizacj\u0105 szkoleniow\u0105, kt\u00f3ra inicjowa\u0142a i sprawowa\u0142a nadz\u00f3r nad organizacjami strzeleckimi. W czasie I wojny \u015bwiatowej dzia\u0142acze PPS koncentrowali dzia\u0142alno\u015b\u0107 na organizowaniu struktur wojskowych. To z inicjatywy J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego powsta\u0142a I Kompania Kadrowa, a nast\u0119pnie Legiony Polskie. Pocz\u0105tki ruchu ch\u0142opskiego przypadaj\u0105 na XIX w., kiedy to dzia\u0142alno\u015b\u0107 o\u015bwiatowo-patriotyczn\u0105 w latach 30. i 40. prowadzi\u0142 w\u015br\u00f3d nich pochodz\u0105cy z Bilczy na Kielecczy\u017anie ksi\u0105dz Piotr \u015aciegienny, inicjator Zwi\u0105zku Ch\u0142opskiego. Innym kap\u0142anem, kt\u00f3remu pierwsze\u0144stwo w budzeniu postaw patriotycznych ch\u0142opstwa przypisa\u0142 Wincenty Witos, by\u0142 ksi\u0105dz Stanis\u0142aw Stoja\u0142owski, dzia\u0142aj\u0105cy na terenie zaboru austriackiego. Pochodz\u0105cy z ziemi lwowskiej kap\u0142an ca\u0142e swoje powo\u0142anie po\u015bwi\u0119ci\u0142 stanowi ch\u0142opskiemu. szerzy\u0142 o\u015bwiat\u0119, uczy\u0142 postaw obywatelskich, zach\u0119ca\u0142 do wdra\u017cania nowych technologii i unowocze\u015bnienia uprawy ro\u015blin, propagowa\u0142 ide\u0119 sp\u00f3\u0142dzielczo\u015bci, przeciwdzia\u0142a\u0142 rozpijaniu si\u0119 ch\u0142op\u00f3w poprzez zak\u0142adanie Bractw Trze\u017awo\u015bci. Zdawa\u0142 sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce tylko w postawie solidarnej wszystkich stan\u00f3w spo\u0142ecznych mo\u017cliwy b\u0119dzie wzrost si\u0142 i bogactwa Ojczyzny. Chc\u0105c zaktywizowa\u0107 politycznie ch\u0142op\u00f3w zach\u0119ca\u0142 do zak\u0142adania komitet\u00f3w wyborczych. W 1889 r. powsta\u0142y pierwsze, dzi\u0119ki czemu wybrano czterech pos\u0142\u00f3w ch\u0142opskich. W 1891 r. Jan Potoczek jako pierwszy polski ch\u0142op zosta\u0142 pos\u0142em austriackiej Rady Pa\u0144stwa. W 1893 r. powsta\u0142a organizacja o nazwie Zwi\u0105zek Stronnictwa Ch\u0142opskiego za\u0142o\u017cona przez ks. Stanis\u0142awa Stoja\u0142owskiego oraz dzia\u0142aczy ludowych Mari\u0119 i Bogus\u0142awa Wys\u0142ouch\u00f3w. 28 lipca 1895 r. w Rzeszowie na zje\u017adzie ch\u0142opskich komitet\u00f3w wyborczych powsta\u0142a partia Stronnictwo Ludowe, na kt\u00f3rego przewodnicz\u0105cego wybrano Karola Lewakowskiego. Cz\u0142onkowie Stronnictwa domagali si\u0119 praw obywatelskich dla ch\u0142op\u00f3w, zmian w austriackim systemie wyborczym oraz reformy administracji. Na kolejnym zje\u017adzie w 1903 r. Stronnictwo Ludowe zmieni\u0142o nazw\u0119 na Polskie Stronnictwo Ludowe. Wtedy ju\u017c wyra\u017anie w postulatach mo\u017cna by\u0142o odnale\u017a\u0107 tematyk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci Polski, zr\u00f3wnania wszystkich wobec prawa oraz podzia\u0142u teren\u00f3w dworskich w\u015br\u00f3d ch\u0142op\u00f3w. Partia ros\u0142a w si\u0142\u0119, zdobywa\u0142a coraz wi\u0119cej mandat\u00f3w w r\u00f3\u017cnych wyborach. Do jej grona do\u0142\u0105cza\u0142y osoby spoza \u015brodowiska ch\u0142opskiego, traci\u0142a sw\u00f3j charakter, co wielu zacz\u0119\u0142o przeszkadza\u0107. W grudniu 1913 r. cz\u0119\u015b\u0107 dzia\u0142aczy odesz\u0142a z partii zak\u0142adaj\u0105c w lutym 1914 r. PSL-Piast,do g\u0142\u00f3wnych dzia\u0142aczy mo\u017cna zaliczy\u0107: Wincentego Witosa, W\u0142odzimierza Tetmajera, Jakuba Bojk\u0119 oraz Jana D\u0105bskiego. PSL-Piast w programie dzia\u0142ania postawi\u0142 sobie budzenie \u015bwiadomo\u015bci narodowej w\u015br\u00f3d ch\u0142op\u00f3w, d\u0105\u017cenie do niepodleg\u0142ej Polski oraz rozw\u00f3j o\u015bwiaty. Druga cz\u0119\u015b\u0107 dzia\u0142aczy, m.in. Jan Stapi\u0144ski, Jan Kubik, Micha\u0142 Grek, Stanis\u0142aw Wojty\u0142o, za\u0142o\u017cy\u0142a PSL-Lewic\u0119. Ich program obejmowa\u0142: zdecydowane zmiany spo\u0142eczne, jak np. wyw\u0142aszczenie ziemian bez odszkodowania, przeprowadzenie reformy rolnej, kontrola pa\u0144stwowa nad bankami, w\u0142asno\u015b\u0107 pa\u0144stwowa w przemy\u015ble, wsp\u00f3\u0142praca z ruchem socjalistycznym, niepodleg\u0142o\u015b\u0107 dla Polski jako Rzeczpospolitej Ludowej. Ruch ludowy pod zaborem pruskim stan\u0105\u0142 wobec innych wyzwa\u0144 ani\u017celi w pozosta\u0142ych dw\u00f3ch. Niemcy prowadzili zdecydowan\u0105 polityk\u0119 germanizacji zar\u00f3wno w sferze kultury (Kulturkampf), j\u0119zyka (na przyk\u0142ad ustawa kaga\u0144cowana, nakaz modlitwy w j\u0119zyku niemieckim), w\u0142asno\u015bciowej(wykup ziemi Polak\u00f3w) czy etnicznej (rugi pruskie). Aby przeciwdzia\u0142a\u0107 niemieckim planom, potrzebna by\u0142a jedno\u015b\u0107 i solidarno\u015b\u0107 spo\u0142eczna. Dzi\u0119ki dzia\u0142alno\u015bci ks. Floriana Stablewskiego, p\u00f3\u017aniejszego prymasa, a przede wszystkim \u2013 ks. Piotra Wawrzyniaka, rozwin\u0105\u0142 polski ruch spo\u0142eczno-gospodarczy.Powstawa\u0142y sp\u00f3\u0142dzielnie, kasy oszcz\u0119dno\u015bci i po\u017cyczek, banki sp\u00f3\u0142dzielcze, k\u00f3\u0142ka rolnicze.Ksi\u0119dzu Wawrzyniakowi zale\u017ca\u0142o na tym, aby rodak\u00f3w nauczy\u0107 oszcz\u0119dzania, lokowania nadmiaru \u015brodk\u00f3w w polskich instytucjach finansowych. W ten spos\u00f3b chcia\u0142 uczy\u0107 gospodarowania pieni\u0119dzmi, sk\u0142oni\u0107 do inwestowania w polskie instytucje finansowe i firmy oraz uwalnia\u0107 od lichwiarskich po\u017cyczek. Na wioskach tworzono szko\u0142y, zak\u0142adano biblioteki, kolportowano ksi\u0105\u017cki i ulotki. Organizacje paramilitarne. Nale\u017ca\u0142y do nich powsta\u0142e z inicjatywy Zwi\u0105zku Walki Czynnej: Zwi\u0105zek Strzelecki uformowany we Lwowie w 1910 r. z inicjatywy J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego oraz Towarzystwo Sportowo-Gimnastyczne \u201eStrzelec\u201d w Krakowie, zawi\u0105zane przez Ludwika Kernika w 1910 r.Inn\u0105 grup\u0119 stanowi\u0142y Polskie Dru\u017cyny Strzeleckie utworzone w 1911 r. we Lwowie z inicjatywy Organizacji M\u0142odzie\u017cy Niepodleg\u0142o\u015bciowej \u201eZarzewie\u201d. W 1908 r. we Lwowie z inicjatywy m\u0142odzie\u017cy studenckiej o ch\u0142opskich korzeniach powsta\u0142y Dru\u017cyny Bartoszowe, kt\u00f3re od 1912 r. nabra\u0142y charakteru militarnego W drugiej po\u0142owie 1866 r., utworzone zosta\u0142o we Lwowie Polskie Towarzystwo Gimnastyczne Sok\u00f3\u0142.<\/p>\n W Krakowie oddzia\u0142 Soko\u0142a powsta\u0142 w 1885 r. Ruch sokoli za cel postawi\u0142 sobie propagowanie gimnastyki, aktywnego trybu \u017cycia np. poprzez organizacj\u0119 i uczestnictwo w wycieczkach, szerzy\u0142 o\u015bwiat\u0119 patriotyczn\u0105 oraz budzi\u0142 ducha obywatelskiego. Ju\u017c w okresie przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 obejmowa\u0142 kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy cz\u0142onk\u00f3w, dzia\u0142a\u0142 w wielu krajach \u015bwiata. M\u0142odzie\u017c w nim zrzeszona w czasie I wojny \u015bwiatowej wst\u0105pi\u0142a w szeregi Legion\u00f3w Polskich, szczeg\u00f3lnie 2 Brygady Legion\u00f3w.Du\u017c\u0105 zas\u0142ug\u0119 w walce o odzyskanie niepodleg\u0142o\u015bci mieli \u017co\u0142nierze polscy, kt\u00f3rzy s\u0142u\u017cyli w armiach zaborczych. Jak oceniaj\u0105 historycy, by\u0142o ich oko\u0142o 3 milion\u00f3w, z czego zmar\u0142o lub zagin\u0119\u0142o 500 tysi\u0119cy. \u017bo\u0142nierze polscy byli nara\u017ceni na dramat walk bratob\u00f3jczych. Zobrazowaniem tego jest relacja Felicjana S\u0142awoj Sk\u0142adkowskiego z wieczoru wigilijnego z 1914, kt\u00f3ry sp\u0119dzi\u0142 pod \u0141owcz\u00f3wkiem: \u201eW t\u0119 noc wigilijn\u0105 ch\u0142opcy nasi w okopach zacz\u0119li \u015bpiewa\u0107 \u201eB\u00f3g si\u0119 rodzi\u201d. I oto z okop\u00f3w rosyjskich Polacy, kt\u00f3rych du\u017co jest w dywizjach syberyjskich, podchwycili s\u0142owa pie\u015bni i posz\u0142a w niebo z dw\u00f3ch wrogich okop\u00f3w! Gdy nasi po wsp\u00f3lnym od\u015bpiewaniu kol\u0119d krzykn\u0119li: \u201ePoddajcie si\u0119, tam, wy Polacy!\u201d nasta\u0142a chwila ciszy, a p\u00f3\u017aniej \u2013 ju\u017c po rosyjsku:\u201eSibirskije strie\u0142ki nie sdajutsia\u201d.Straszna jest wojna bratob\u00f3jcza. Podobno jeden z naszych m\u0142odych ch\u0142opc\u00f3w wzi\u0105\u0142 do niewoli ojca swego, kt\u00f3rego zabrali do wojska rosyjskiego\u201d. Olbrzymie zadanie w budzeniu ducha walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 wype\u0142nili r\u00f3wnie\u017c duchowni, ludzie nauki, kultury, sztuki oraz polscy wynalazcy, kt\u00f3rzy swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 oraz prac\u0105 przyczynili si\u0119 do uformowania postaw obywatelskich i patriotycznych a jednocze\u015bnie podkre\u015blali znaczenie pracy i wysi\u0142ku. Formacja sumie\u0144 i charakter\u00f3w przez polskich duchownych, dzia\u0142alno\u015b\u0107 artystyczna takich os\u00f3b jak Ignacy Jan Paderewski, Stanis\u0142aw Moniuszko, budzenie wyobra\u017ani dziej\u00f3w przez Jana Matejk\u0119, Stanis\u0142awa Wyspia\u0144skiego, Kossak\u00f3w, wzmacnianie t\u0119sknot za woln\u0105 Ojczyzn\u0105 przez Henryka Sienkiewicza, wskazywanie potrzeb pracy u podstaw przez Stefana \u017beromskiego i Boles\u0142awa Prusa, dzia\u0142alno\u015b\u0107 naukowa Marii Sk\u0142odowskiej-Curie, Ignacego \u0141ukasiewicza,Karola Olszewskiego, J\u00f3zefa Hofmana, Jana Szczepanika dawa\u0142y impuls do osobistego rozwoju ale i utwierdza\u0142y w polsko\u015bci ca\u0142e pokolenia. Zamach w Sarajewie 28 czerwca 1914 r. na arcyksi\u0119cia Franciszka Ferdynanda i jego ma\u0142\u017conk\u0119 wywo\u0142a\u0142 fal\u0119 nast\u0119puj\u0105cych po sobie wydarze\u0144. Rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 konflikt zbrojny o nieznanej do tej pory skali \u2013 Wielka Wojna.<\/p>\n W konflikcie tym stan\u0119li naprzeciw siebie zaborcy Rzeczpospolitej, otworzy\u0142a si\u0119 te\u017c szansa na wywalczenie niepodleg\u0142o\u015bci, kt\u00f3r\u0105 nasi rodacy wykorzystali. Dlatego te\u017c w roku 1918 mogli si\u0119 ni\u0105 cieszy\u0107, chocia\u017c przysz\u0142o im jeszcze zmaga\u0107 si\u0119 o granice do 1923 r. oraz o ustr\u00f3j pa\u0144stwa.<\/p>\n Mariusz Jab\u0142o\u0144ski<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Z naszych publikacji…Prezentujemy pa\u0144stwu wybrane artyku\u0142y z naszej szerokiej oferty wydawnictw edukacyjnych oraz popularnonaukowych. O\u015brodek Edukacji Obywatelskiej jest wydawc\u0105 licznych pozycji ksi\u0105\u017ckowych o tematyce historycznej i patriotycznej zwi\u0105zanej z Krakowem. … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12887,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,29,2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12880"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12880"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12880\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12887"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12880"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12880"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12880"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Rac\u0142awice1.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Jan_Henryk_Dabrowski_2.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Kosynierzy-1863.png\")
![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sok\u00f3\u0142-i-ul-wolska.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/odwach1.jpg\")