Wiele opowie\u015bci o osobach wa\u017cnych dla naszych przodk\u00f3w zachowa\u0142o si\u0119 do dzisiejszych czas\u00f3w w charakterze legend. Kr\u0105\u017cy\u0142y one pocz\u0105tkowo jako przekazy ustne, aby nast\u0119pnie zosta\u0107 spisane. Najwi\u0119cej takich opowie\u015bci dzia\u0107 si\u0119 mia\u0142o w wiekach \u015brednich lub ewentualnie w czasach nowo\u017cyt\u00adnych. Nawet z dziej\u00f3w najnowszych, w tym z czas\u00f3w nieodleg\u0142ej historii Polski, tzw. ludowej, nie brak historii niepotwierdzonych (a czasami r\u00f3wnie\u017c i niezaprzeczonych) naukowo, kt\u00f3re powsta\u0142y i rozpowszechni\u0142y si\u0119 w\u015br\u00f3d ludu. Interesuj\u0105c\u0105 kategori\u0105 s\u0105 tzw. legendy miejskie, jak na przyk\u0142ad jedna z nich, w kt\u00f3rej owiana z\u0142\u0105 s\u0142aw\u0105 czarna wo\u0142ga mia\u0142a zwiastowa\u0107 porwanie kolejnego dziecka wci\u0105ganego do auta, aby odby\u0107 podr\u00f3\u017c w jedn\u0105 stron\u0119. Wracaj\u0105c jednak do meritum\npodj\u0119tej tematyki, w\u0105tki ludowe i apokry\u00adficzne sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na nierzadko\nmagiczn\u0105 czy te\u017c cudown\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, jaka panowa\u0107 mia\u0142a przed wiekami. Jasny jest podzia\u0142 etyczny na dobro i z\u0142o. Nauka moralna \u2013 jako swoista szko\u0142a \u017cycia \u2013 nast\u0119puje poprzez nagrody i kary, jakie spotykaj\u0105 dokonuj\u0105cych wybor\u00f3w bohater\u00f3w tych\u017ce opowie\u015bci. Do g\u0142osu i my\u015blenia w og\u00f3le maj\u0105 w tym\u017ce gatunku prawo nie tylko ludzie i istoty wy\u017csze duchowo. Cechy w\u0142a\u015bciwe ludziom przejawiaj\u0105 zwierz\u0119ta, a nawet ro\u015bliny czy te\u017c si\u0142y natury. Bywa, \u017ce to w\u0142a\u015bnie one staj\u0105 si\u0119 wykonawcami sprawiedliwych moralnie wyrok\u00f3w, daj\u0105c wsparcie dobrym, a karz\u0105c z\u0142ych. Zachowane z czas\u00f3w \u015bredniowiecza legendy mog\u0105 \u2013 przy zastosowaniu w\u0142a\u015bciwej krytyki naukowej \u2013 stanowi\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142a histo\u00adryczne, poniewa\u017c zazwyczaj mo\u017cna ich akcj\u0119 umiejscowi\u0107 w czasie oraz w przestrzeni geograficznej. Odrzucaj\u0105c legendy zupe\u0142nie odleg\u0142e w tre\u015bci od \u015bwiata materialnego, zyskujemy cenny przekaz, kt\u00f3ry mo\u017cna wykorzy\u00adsta\u0107 jako uzupe\u0142nienie lub materia\u0142 por\u00f3wnawczy do m.in. bada\u0144 arche\u00adologicznych. Pami\u0119ta\u0107 nale\u017cy te\u017c, \u017ce legendy daj\u0105 nam informacje przede wszystkim o ludziach z czas\u00f3w, kiedy powsta\u0142y, a niekoniecznie o wcze\u015bniejszych dziejach, kt\u00f3re s\u0105 ich tematem.<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Knights_of_the_Round_Table._Graal_15th_century.jpg\")
Poza naukowym, legendy \u015bredniowieczne posiadaj\u0105 olbrzymi poten\u00adcja\u0142 edukacyjny. Je\u015bli zastosuje si\u0119 przy ich przekazie czynnik emocjo\u00adnalny, z pewno\u015bci\u0105 b\u0119d\u0105 przydatne do realizacji podstaw programowych wychowania przedszkolnego i wczesnoszkolnego. Mog\u0105 stanowi\u0107 wy\u015bmie\u00adnite tworzywo do opowie\u015bci o historii lokalnej i regionalnej, dzi\u0119ki czemu dzieci i m\u0142odzie\u017c maj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 w stosunkowo naturalny spos\u00f3b rozwin\u0105\u0107 w sobie poczucie to\u017csamo\u015bci lokalnej i regionalnej, co nast\u0119pnie prze\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 powinno na pog\u0142\u0119bienie zwi\u0105zk\u00f3w z tradycj\u0105 i kultur\u0105 og\u00f3lnonarodow\u0105. \u015awietnym przyk\u0142adem mog\u0105 by\u0107 tutaj liczne legendy krakowskie i warszaw\u00adskie znane cz\u0119sto w ca\u0142ej\nPolsce, a nawet w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w mieszkaj\u0105cych za granic\u0105. Te stosunkowo proste historie mog\u0105 by\u0107 wprowadzeniem do dziej\u00f3w sto\u0142ecznych miast Polski\n(historycznych Gniezna i Krakowa oraz oczywi\u015bcie aktualnej Warszawy) dla\nturyst\u00f3w z ca\u0142ego \u015bwiata. Co wi\u0119cej, wracaj\u0105c do zagadnienia kszta\u0142cenia\nszkolnego w kraju, nawet dzieci zap\u00f3\u017anione intelek\u00adtualnie czy te\u017c z\ntrudno\u015bciami edukacyjnymi stosunkowo \u0142atwo mog\u0105 by\u0107 nauczane przy u\u017cyciu tych\u017ce tekst\u00f3w kultury, szczeg\u00f3lnie dawnych wierze\u0144, wyobra\u017ce\u0144 o \u015bwiecie i\nwsp\u00f3\u0142czesnego \u017cycia spo\u0142ecznego.<\/p><\/p>\n\n\n\n Z czasami W\u0142adys\u0142awa\n\u0141okietka zwi\u0105zany jest szereg legend. Nie wszystkie wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 bezpo\u015brednio z jego osob\u0105. Skupi\u0119 si\u0119 na tych, kt\u00f3re przetrwa\u0142y pr\u00f3b\u0119 czasu i wesz\u0142y do\nswoistego kanonu narodowych mit\u00f3w. Rozpoczn\u0119 od takiej, kt\u00f3ra tylko po\u015brednio odnosi si\u0119 do przysz\u0142ego kr\u00f3la Polski, na pewno jednak wi\u0105\u017ce si\u0119 z jego czasami. Opowiada ona o zaczarowanych krakowskich go\u0142\u0119biach. Symboliczne dla Rynku G\u0142\u00f3wnego ptaki \u2013 zgodnie z przekazem \u2013 maj\u0105 by\u0107 rycerzami Henryka IV Probusa (Prawego), jednego z konku\u00adrent\u00f3w W\u0142adys\u0142awa \u0141okietka w zabiegach o polsk\u0105 koron\u0119. Do \u201ezaczaro\u00adwania\u201d ich przez zamieszka\u0142\u0105 w okolicach Zwierzy\u0144ca wied\u017am\u0119 Marcjann\u0119 mia\u0142o doj\u015b\u0107 oko\u0142o 1290 r. Ptaki zdrapywa\u0142y kamyczki z budynk\u00f3w na Rynku G\u0142\u00f3wnym, a nast\u0119pnie lecia\u0142y ze zdobycz\u0105 na Wawel. Rzucane Henry\u00adkowi od\u0142amki mur\u00f3w zamie\u00adnia\u0142y si\u0119 w z\u0142oto. \u017b\u0105dny w\u0142adzy \u015al\u0105ski Piast maj\u0105tek uzyskany dzi\u0119ki zakl\u0119tym w ptaki ryce\u00adrzom nieroztropnie jednak roztrwoni\u0142 w ucztach organizo\u00adwanych w trakcie podr\u00f3\u017cy do papie\u017ca. Z\u0142oto sko\u0144czy\u0142o si\u0119 jeszcze przed przybyciem do Italii, wi\u0119c ksi\u0105\u017c\u0119 korony nie odebra\u0142. Wed\u0142ug jednej z wersji omawianej legendy zawstydzony post\u0119powaniem Henryk Probus zaszy\u0142 si\u0119 gdzie\u015b w Europie Zachod\u00adniej. Wed\u0142ug innego zako\u0144czenia powr\u00f3ci\u0142 do Krakowa, co jednak nie zmieni\u0142o po\u0142o\u017cenia wiernych mu ludzi, poniewa\u017c nie odnalaz\u0142 Marcjanny. Rycerze pozostali \u201ezakl\u0119ci\u201d w go\u0142\u0119bie. Legenda ta mo\u017ce t\u0142umaczy\u0107 wsz\u0119do\u00adbylstwo tych\u017ce ptak\u00f3w, kt\u00f3rych zachowanie nierzadko bywa uci\u0105\u017cliwe dla mieszka\u0144c\u00f3w miasta pod Wawelem. Historyczne mo\u017ce by\u0107 tutaj nawi\u0105zanie do stylu \u017cycia lubianego przez Henryka. Mia\u0142 on obycie na dworach\neuro\u00adpejskich, lubowa\u0142 si\u0119 w takim \u017cyciu, a szczeg\u00f3lnie w turniejach i\nzabawach. Ksi\u0119ciem krakowskim by\u0142 zaledwie p\u00f3\u0142tora roku (1288\u20131290).\nPrzedwczesna \u015bmier\u0107 Henryka mo\u017ce by\u0107 kar\u0105 za hulaszcze \u017cycie i niehonorowe\npost\u0119po\u00adwanie. Mo\u017cna nawet pokusi\u0107 si\u0119 o wniosek, i\u017c tak naganne prowadzenie\nsi\u0119 ksi\u0119cia mog\u0142o mie\u0107 faktyczny wp\u0142yw na jego \u015bmier\u0107, a wie\u015b\u0107 o otruciu by\u0142a jedynie plotk\u0105. Dodam w tym miejscu, i\u017c z pocz\u0105tkami panowania Henryka IV Probusa w Krakowie wi\u0105\u017ce si\u0119 niepotwierdzona historycznie opowie\u015b\u0107 o ucieczce W\u0142adys\u0142awa \u0141okietka z Krakowa w 1288 r. Pom\u00f3c mieli mu franciszkanie, kt\u00f3rzy pod os\u0142on\u0105 nocy, spu\u015bcili go w koszu do Wis\u0142y, tak aby m\u00f3g\u0142 uciec przed poszukuj\u0105cymi go rycerzami Probusa (jeszcze nieza\u00adkl\u0119tymi w go\u0142\u0119bie).<\/p><\/p>\n\n\n\n Kolejn\u0105 legend\u0105 lu\u017ano\nzwi\u0105zan\u0105 z osob\u0105 odnowiciela Kr\u00f3lestwa Polskiego z 1320 r. jest opowie\u015b\u0107 o Szczerbcu \u2013 mieczu koronacyjnym kr\u00f3l\u00f3w polskich. Ten obosieczny miecz stanowi symbol dawnej wielko\u015bci Kr\u00f3lestwa Polskiego. Obecnie przechowywany jest w zbiorach Muzeum Zamku Kr\u00f3lewskiego na Wawelu, a po raz pierwszy miano go u\u017cy\u0107 w\u0142a\u015bnie w trakcie koronacji ksi\u0119cia kujawskiego na kr\u00f3la Polski. Wed\u0142ug legendy ksi\u0105\u017c\u0119 Boles\u0142aw Chrobry w trakcie zwyci\u0119skich walk na Rusi dnia 14 sierpnia 1018 r. wjecha\u0142 trium\u00adfalnie do Kijowa i uderzy\u0142 mieczem w z\u0142ot\u0105 bram\u0119 na znak zwyci\u0119stwa nad ksi\u0119ciem kijowskim Jaros\u0142awem M\u0105drym. Od tego uderzenia miecz mia\u0142 dozna\u0107 ma\u0142ego ubytku, w j\u0119zyku \u00f3wczesnym szczerbiny, i st\u0105d wzi\u0119\u0142a si\u0119 jego nazwa w\u0142asna \u2013 Szczerbiec. Fakty przecz\u0105 tej tezie co najmniej dwukrotnie. Zar\u00f3wno z\u0142ota brama w Kijowie, jak i miecz powsta\u0142y oko\u0142o dwa stulecia po \u015bmierci Boles\u0142awa Chrobrego. Wydaje si\u0119, \u017ce opowie\u015b\u0107 ta mia\u0142a by\u0107 nawi\u0105\u00adzaniem do wspania\u0142ych czas\u00f3w pierwszego kr\u00f3la Polski, kt\u00f3rego zwyci\u0119\u00adskie wyprawy uczyni\u0142y m\u0142ode pa\u0144stwo polskie na tyle silnym, i\u017c przysz\u0142e kl\u0119ski i zawieruchy dziejowe nie zdo\u0142a\u0142y go unicestwi\u0107 politycznie. Prze\u0142om XIII i XIV w. to w\u0142a\u015bnie czas jednoczenia, a wspania\u0142e tradycje mog\u0142y by\u0107 jednym z mit\u00f3w za\u0142o\u017cycielskich, podwalinami ideologicznymi dla tworz\u0105cej si\u0119 piastowskiej monarchii stanowej. <\/p>\n\n\n\n Dwoma najs\u0142ynniejszymi legendami \u201e\u0142okietkowymi\u201d s\u0105: opowie\u015b\u0107 o jego ukrywaniu si\u0119 przed Czechami w grocie skalnej nieopodal Ojcowa oraz opowie\u015b\u0107 o rycerzu Florianie Szarym rannym w bitwie pod P\u0142owcami. Obydwie warte s\u0105 bardziej szczeg\u00f3\u0142owego om\u00f3wienia. Faktem historycznym jest informacja, i\u017c wiosn\u0105 1306 r. w lasach podkrakowskich zacz\u0119li gromadzi\u0107 si\u0119 zbrojni wierni \u0141okietkowi. On sam ukrywa\u0107 si\u0119 mia\u0142 wtedy w grotach znajduj\u0105cych si\u0119 w pobli\u017cu Ojcowa. Olbrzymie jaskinie umiejscowione w G\u00f3rze Che\u0142mowej, zagubionej w\u015br\u00f3d g\u0119stwin le\u015bnych, zast\u0119powa\u0142y ksi\u0119ciu zaj\u0119ty przez Czech\u00f3w zamek wawelski. Ze szczytu wzg\u00f3rza dobrze wida\u0107 by\u0142o Wawel, a wygnanym z Krakowa Piastem opiekowali si\u0119 wierni mu ch\u0142opi. Tadeusz No\u017cy\u0144ski po\u0142\u0105czy\u0142 ten\nw\u0105tek legendarny ze wzrostem popularno\u015bci ksi\u0119cia w\u015br\u00f3d stanu kmiecego w latach 1304\u20131305. W\u0142o\u015bcianie w tajemnicy donosi\u0107 mieli mu posi\u0142ki i napoje a\u017c do czasu, gdy m\u00f3g\u0142 opu\u015bci\u0107 kryj\u00f3wk\u0119 i wr\u00f3ci\u0107 do Krakowa. Wed\u0142ug autora popularnego w Galicji prze\u0142omu XIX i XX w. podr\u0119cznika historii ojczystej Czes\u0142awa Pieni\u0105\u017cka ch\u0142opi nie tylko karmili ksi\u0119cia, ale tak\u017ce ostrzegali o zbli\u017caj\u0105cym si\u0119 niebezpiecze\u0144stwie, pomimo i\u017c kr\u00f3l Wac\u0142aw II Czeski wyznaczy sowit\u0105 nagrod\u0119 za jego g\u0142ow\u0119. W uznaniu tych\u017ce zas\u0142ug Kazimierz Wielki mia\u0142 p\u00f3\u017aniej nada\u0107 miejsco\u00adwo\u015bci, kt\u00f3ra by\u0142a \u201eschronieniem ojcowym\u201d, nazw\u0119 Ojc\u00f3w. Gdy wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie udamy si\u0119 jako tury\u015bci w omawiane okolice, us\u0142ysze\u0107 mo\u017cemy od przewod\u00adnik\u00f3w r\u00f3\u017cne wersje tej\u017ce historii, mniej lub bardziej rozbudowane. Prawd\u0105 jest, i\u017c do dzi\u015b cz\u0119\u015bci rozleg\u0142ej jaskini udost\u0119pnianej zwiedzaj\u0105cym nosz\u0105 nazwy nawi\u0105zuj\u0105ce do komnat \u2013 kuchnia, jadalnia i najwi\u0119ksza \u2013 sypialnia \u0141okietka. Z kolei krata, kt\u00f3r\u0105 trzeba przekroczy\u0107, chc\u0105c wej\u015b\u0107 do wn\u0119trza groty, nawi\u0105zuje do innego w\u0105tku tej legendy. Przypomina ona paj\u0119cz\u0105 sie\u0107, gdy\u017c to pracowity paj\u0105k (lub wi\u0119ksza ich ilo\u015b\u0107) mia\u0142 ocali\u0107 ksi\u0119cia, os\u0142aniaj\u0105c wej\u015bcie sieci\u0105 paj\u0119cz\u0105 tak g\u0119st\u0105, \u017ce wrogowie nie byli w stanie go odszuka\u0107 i pojma\u0107. \u015awie\u017ca\nsie\u0107 na wej\u015bciu dowodzi\u0107 mia\u0142a, i\u017c od dawna nikt do \u015brodka nie wchodzi\u0142. Wed\u0142ug innej jeszcze wersji tej historii pomocnicy ksi\u0119cia opu\u015bcili go w d\u00f3\u0142 do wn\u0119trza groty przez szczelin\u0119, tak aby tej\u017ce paj\u0119czyny nie narusza\u0107. Legendarne krycie si\u0119 w jaskini zako\u0144czy\u0107 m\u00f3g\u0142 przysz\u0142y kr\u00f3l przed 15 maja\n1306 r., kiedy to wierne mu oddzia\u0142y zdoby\u0142y zamek na Wawelu. <\/p><\/p>\n\n\n\n Przytoczona powy\u017cej legenda uzupe\u0142nia jedn\u0105 z bia\u0142ych plam w biografii w\u0142adcy, a funkcj\u0119 t\u0119 mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 do znaczenia reli\u00adgijnego i kulturowego w og\u00f3le, apokryficznych tekst\u00f3w ewange\u00adlicznych. W tych\u017ce pismach nieka\u00adnonicznych znalaz\u0142o si\u0119 miejsce dla informacji, kt\u00f3re wspomagaj\u0105c zrozumienie Nowego Testamentu, znalaz\u0142y swoje miejsce w chrze\u015bci\u00adja\u0144skiej tradycji. Rzeczywi\u015bcie r\u00f3\u017cne mog\u0142y by\u0107 miejsca ukrywania si\u0119 W\u0142adys\u0142awa i wiernego mu orszaku. Jan D\u0142ugosz na \u0142amach swych \u201eRocznik\u00f3w\u201d zaznaczy\u0142, i\u017c ksi\u0105\u017c\u0119 mia\u0142: \u201esp\u0119dza\u0107 noce na b\u0142otach, tak\u017ce w g\u0119stych lasach i na bezdro\u017cach, rzadko pod dachem\u201d. Z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 wsparcie miejscowej ludno\u015bci mia\u0142o dla W\u0142adys\u0142awa uciekaj\u0105cego przed tropi\u0105cymi go Czechami du\u017ce znaczenie. Zupe\u0142nie nieprzekonuj\u0105ca jest bardziej fantastyczna wersja legendy ojcow\u00adskiej, zgodnie\nz kt\u00f3r\u0105 przebywa\u0107 mia\u0142 w grocie lat dwana\u015bcie, w kt\u00f3rym to czasie jego \u017cona\nmia\u0142a go zdradza\u0107 z Czechem zabitym potem przez ich syna Kazimierza po\nosi\u0105gni\u0119ciu pe\u0142noletnio\u015bci. D\u0142ugoletnie po\u017cycie W\u0142adys\u0142awa z c\u00f3rk\u0105 Boles\u0142awa Pobo\u017cnego, Jadwig\u0105, z kt\u00f3r\u0105 mia\u0142 sze\u015bcioro dzieci, na pewno nie uwiarygodnia tej\u017ce wersji legendy. Z drugiej strony zawirowania polityczne, w jakich przez szereg lat uczestniczy\u0142, zapewne nie u\u0142atwia\u0142y mu \u017cycia rodzinnego.<\/p><\/p>\n\n\n\n Jedn\u0105 z najbardziej\nznanych legend zwi\u0105zanych z postaci\u0105 W\u0142adys\u0142awa \u0141okietka jest z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 opowie\u015b\u0107 o protopla\u015bcie rodu Jelitczyk\u00f3w. Florian Szary doczeka\u0142 si\u0119 nawet historycznej powie\u015bci biograficznej autorstwa J\u00f3zefa Ignacego Kraszewskiego (1881). Jego zacne cnoty rycerskie, patrio\u00adtyzm i oddanie niedawno ponownie zjednoczonej jako kr\u00f3lestwo ojczy\u017anie wcze\u015bniej opisali jednak historycy bazuj\u0105cy na znanym im przekazie oralnym. W ci\u0105gu oko\u0142o trzech przedpo\u0142udniowych godzin dnia 27 wrze\u015bnia 1331 r. pod wsi\u0105 P\u0142owce rozegra\u0142a si\u0119 bitwa pomi\u0119dzy si\u0142ami polskimi i krzy\u017cackimi. Kr\u00f3l W\u0142adys\u0142aw, pomimo s\u0119dziwego wieku, dowodzi\u0142\nosobi\u015bcie. Legenda g\u0142osi, i\u017c gdy monarcha obje\u017cd\u017ca\u0142 pobojowisko, dostrzeg\u0142\nci\u0119\u017cko rannego Floriana Szarego herbu Ko\u017ale Rogi. Rycerz ci\u0119\u017cko ranny w brzuch\npodtrzy\u00admywa\u0142 wyp\u0142ywaj\u0105ce wn\u0119trzno\u015bci. Wcze\u015bniej za\u017carcie walczy\u0142 z krzy\u017cakami,\nale gdy bitwa mia\u0142a si\u0119 ju\u017c ku ko\u0144cowi, a zakonnicy w pop\u0142ochu wycofywali si\u0119 z\npola, zosta\u0142 on raniony krzy\u017cack\u0105 kopi\u0105 (lub trzema \u2013 w innej wersji legendy \u2013\nco by\u0142oby zgodne z wizerunkiem herbowym), kt\u00f3ra rozszarpa\u0142a brzuch polskiego\nrycerza, doprowadzaj\u0105c nast\u0119pnie do zwalenia go z konia na ziemi\u0119. Na le\u017c\u0105cego\nrycerza spad\u0142y kolejne dwa ciosy. Florian Szary zacisn\u0105\u0142 na rozprutym brzuchu\nd\u0142onie, by podtrzyma\u0107 wn\u0119trzno\u015bci. Zagryz\u0142 wargi, by nie krzycze\u0107 z b\u00f3lu. W tym\nczasie krzy\u017cacy zostali wyparci, wycofywali si\u0119 w pop\u0142ochu, opuszczaj\u0105c pole\nwalki. Triumfuj\u0105cy Polacy udali si\u0119 za nimi w pogo\u0144. Na pobojowisku zostali\njedynie zabici i ranni. Po bitwie przyst\u0105\u00adpiono do opatrywania \u017cywych i\ngrzebania zmar\u0142ych. Na miejsce przyby\u0142 te\u017c sam W\u0142adys\u0142aw \u0141okietek otoczony\nnajznamienitszymi rycerzami. Wed\u0142ug wi\u0119kszo\u015bci wersji legendy by\u0142o to tego\nsamego dnia, jednak pozna\u0144ski historyk J\u0119drzej Moraczewski przesun\u0105\u0142\nchronologi\u0119 tego wydarzenia na dzie\u0144 nast\u0119pny. Wstrz\u0105\u015bni\u0119ty na widok rany, jak\u0105\nle\u017c\u0105cy rycerz otrzyma\u0142 w boju, kr\u00f3l mia\u0142 powiedzie\u0107 do towarzysz\u0105cych mu\nrycerzy: \u201eJak srogi jest los rycerza naszego, kt\u00f3rego tu widzimy\u201d. Na co ranny\nodpar\u0142: \u201eSro\u017cszym jest, je\u015bli kto\u015b ma z\u0142ego s\u0105siada w jednej wsi tak jak ja\u201d.\nPod poj\u0119ciem \u201ez\u0142ego s\u0105siada\u201d wielu czytelnik\u00f3w doszukiwa\u0142o si\u0119 zapewne\nkrzy\u017caka, a w dalszych wiekach prusaka czy te\u017c po prostu Niemca. Legend\u0119 t\u0119,\npodobnie jak szereg o innych kr\u00f3lach i ksi\u0105\u017c\u0119tach polskich, uwiecznia\u0142y i duplikowa\u0142y\npodr\u0119cz\u00adniki szkolne czas\u00f3w zaborczych, szczeg\u00f3lnie II po\u0142owy XIX w., co\nprzyczy\u00adni\u0142o si\u0119 do ich wielkiej popularyzacji we wszystkich warstwach\nspo\u0142ecznych. Wracaj\u0105c jednak do tre\u015bci zasadniczej legendarnej narracji spod\nP\u0142owc\u00f3w, monarcha poleci\u0142 dzielnego rycerza otoczy\u0107 opiek\u0105. Wed\u0142ug rozszerzonej\nwersji tej legendy wymiana zda\u0144 mia\u0142a by\u0107 tutaj nieco bardziej rozbudo\u00adwana.\nSens ca\u0142o\u015bci pozostaje jednak bez zmian. Co prawda kr\u00f3l m\u00f3g\u0142 zej\u015b\u0107 z konia i\npochyli\u0107 si\u0119 nad rycerzem, jednak ma\u0142o prawdopodobne jest, i\u017c bliski \u015bmierci\nFlorian sili\u0142by si\u0119 na d\u0142u\u017csze wypowiedzi, szczeg\u00f3lnie i\u017c wcze\u015bniej zaci\u00adska\u0107\nmia\u0142 wargi, by nie krzy\u00adcze\u0107 z b\u00f3lu. W\u0142adys\u0142aw m\u00f3g\u0142 wtedy, dla upami\u0119tnienia\nm\u0119stwa, z jakim wojownik znosi\u0142 cierpienie, zadecy\u00addowa\u0107 o nadaniu mu nowego\nherbu. Gdy Florian wyzdro\u00adwia\u0142, otrzyma\u0142 w nagrod\u0119 wie\u015b, a na pami\u0105tk\u0119 bitwy\npod P\u0142owcami nowy herb \u2013 Jelita, kt\u00f3rym p\u00f3\u017aniej piecz\u0119towa\u0142o si\u0119 wiele\nznamienitych herb\u00f3w szla\u00adcheckich. Legenda ta nie wytrzymuje historycznej\nkrytyki. Zgodnie z ustale\u00adniami heraldyki najstarszy znak piecz\u0119tny Jelita\npochodzi ju\u017c z 1316 r., co czyni opowie\u015b\u0107 wt\u00f3rn\u0105. Legend\u0119 o Florianie Szarym\nodnale\u017a\u0107 mo\u017cna w szeregu dawnych herbarzy. Co do mo\u017cliwo\u015bci \u00f3wczesnych medyk\u00f3w,\nto potrafili oni zszy\u0107 jam\u0119 brzuszn\u0105, co mo\u017cna przypisa\u0107 jako argument za\npotencjalnie mo\u017cliw\u0105 cz\u0119\u015bciow\u0105 zgodno\u00ad\u015bci\u0105 powy\u017cszego opisu z rzeczywisto\u015bci\u0105\nhistoryczn\u0105. Inn\u0105 przyczyn\u0105 spopu\u00adlaryzowania legendarnej postaci Floriana\nSzarego jest moim zdaniem prze\u00adciwstawienie obrazu jego osoby jako osobowego\nwzorca pozytywnego postaci z\u0142ego rycerza (zdrajcy ojczyzny!) Wincentego z\nSzamotu\u0142. Ze wzgl\u0119du na racjonalny j\u0119zyk opisu i du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107 fakt\u00f3w z\u0142o\u017con\u0105 w\nnarracj\u0119 chronologicz\u00adno-problemow\u0105 mo\u017cna to wnioskowa\u0107 z lektury opracowania\nKarola Szaj\u00adnochy. Podobne wnioski mogli wysnu\u0107 odbiorcy popularnego\npodr\u0119cznika historii Polski autorstwa Bernarda Kalickiego. Tutaj jednak\nprzedstawiony jest tylko bohater negatywny, Wincenty z Szamotu\u0142, kt\u00f3ry mimo\nuzyskania \u0142aski kr\u00f3lewskiej zgin\u0105\u0142 niegodnie w nieznanym miejscu. Ko\u0144cz\u0105c\nomawianie najwa\u017cniejszych legendarnych w\u0105tk\u00f3w okolicz\u00adno\u015bci bitwy pod P\u0142owcami,\nwarto jeszcze cho\u0107by has\u0142owo przywo\u0142a\u0107 opowie\u015b\u0107 o Ma\u0107ku, wie\u015bniaku z Mazur,\nprzytaczan\u0105 obszerniej na kartach opracowania szkolnego autorstwa Czes\u0142awa\nPieni\u0105\u017cka. Ot\u00f3\u017c, \u00f3w ch\u0142op mia\u0142 za zadanie pilnowa\u0107 woz\u00f3w i koni w czasie bitwy,\nale znudzi\u0142o mu si\u0119 to, a jednocze\u015bnie ciekawy by\u0142 przebiegu walki. Wzi\u0105\u0142 wi\u0119c\nosadzon\u0105 na d\u0142ugim drzewcu siekier\u0119 i po znalezieniu zast\u0119pstwa przy pracy\nruszy\u0142 na miejsce starcia. Napotka\u0142 na swej drodze trzech krzy\u017cak\u00f3w, kt\u00f3rym za\njednym razem uci\u0105\u0142 siekier\u0105 g\u0142owy. Po bitwie mia\u0142 kr\u00f3l mianowa\u0107 Ma\u0107ka\nszlachcicem z przydomkiem \u201eZerwikaptur\u201d. Czy\u017c historia powy\u017csza nie kojarzy si\u0119\nCzytelnikowi z opowie\u015bci\u0105 o \u015bci\u0119ciu trzech tatarskich g\u0142\u00f3w, kt\u00f3rego to czynu\nmia\u0142 dokona\u0107 bohater \u201eOgniem i mieczem\u201d Henryka Sienkiewicza? Chodzi tutaj\noczywi\u015bcie o Longinusa Podbipi\u0119t\u0119 (ok. 1603- -1649) \u2013 posta\u0107 fikcyjn\u0105, kt\u00f3ra\nzapewne \u0142\u0105czy\u0142a w sobie informacje o kilku postaciach historycznych \u017cyj\u0105cych w\nRzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w w po\u0142owie XVII w. Mo\u017cna by pokusi\u0107 si\u0119 o\nstwierdzenie, i\u017c nast\u0105pi\u0142a recepcja atrakcyjnego w\u0105tku opowie\u015bci powsta\u0142ej w\n\u015bredniowieczu w p\u00f3\u017aniejszych tekstach kultury. Do szerszego kr\u0119gu publiczno\u015bci\nnie przebi\u0142y si\u0119 jednak wszystkie p\u0142owieckie legendy. Poza przytoczonymi znane\ns\u0105 mieszka\u0144com okolic bitwy podania: o cmentarnym kamieniu (w kt\u00f3rym strudzony\nkr\u00f3l obmywa\u0142 po bitwie r\u0119ce i miecz), o stawie Wdowinie (powsta\u0142ym z \u0142ez matek,\n\u017con i si\u00f3str op\u0142akuj\u0105cych najbli\u017cszych poleg\u0142ych w walce), o \u0142okietkowej lipie\n(rosn\u0105cej jeszcze oko\u0142o czterdzie\u015bci lat temu w miejscu, z kt\u00f3rego kr\u00f3l mia\u0142\ndowodzi\u0107 bitw\u0105, a wed\u0142ug niekt\u00f3rych przekaz\u00f3w mia\u0142 owo drzewo sam po bitwie\nposadzi\u0107) i o polu Smu\u017cki (nazwa wywodzi si\u0119 od rycerskiego rodu Smug\u00f3w\nzas\u0142u\u017conych w bitwie, a zagony pola do dzi\u015b maj\u0105 jesieni\u0105 \u015bwie\u017co po orce, w\nblasku zachodz\u0105cego s\u0142o\u0144ca mieni\u0107 si\u0119 brunatnie od krwi przelanej w czasie\nbitwy). <\/p>\n\n\n\n Poza przytoczonymi\nwy\u017cej legendami warto jeszcze wspomnie\u0107 o innych \u2013 zapewne tak\u017ce mniej znanych\npoza okolicami, w kt\u00f3rych zosta\u0142a umiej\u00adscowiona ich akcja \u2013 podaniach\nzwi\u0105zanych z osob\u0105 W\u0142adys\u0142awa \u0141okietka. Dwa pierwsze maj\u0105 podobn\u0105 wymow\u0119\nznaczeniow\u0105. Nieopodal Wielunia znajduje si\u0119 wie\u015b Krzyworzeka. Zgodnie z\nmiejscowym podaniem w istnie\u00adj\u0105cej do dzi\u015b XIII-wiecznej dzwonnicy kr\u00f3l Polski\nmia\u0142 si\u0119 ukrywa\u0107 przed \u015bcigaj\u0105cymi go krzy\u017cakami, a dzia\u0107 mia\u0142o si\u0119 to w\nokresie wojny, czyli pomi\u0119dzy 1330 a 1332 r. Wed\u0142ug legendy o ksi\u0119ciu \u0141okietku\ni dzwon\u00adnicy ko\u015bcio\u0142a farnego z Piotrkowa Trybunalskiego mia\u0142 uciekaj\u0105cy przed\nCzechami W\u0142adys\u0142aw znale\u017a\u0107 si\u0119 w bezpo\u015brednim zagro\u017ceniu. \u015acigaj\u0105cy zapewne by\ngo pojmali, jednak mieszka\u0144cy trybunalskiego grodu pomogli mu, ukrywaj\u0105c w\nskarbczyku znajduj\u0105cym si\u0119 w dzwonnicy ko\u015bcio\u0142a farnego. Do dzisiaj, znajduj\u0105c\nsi\u0119 na ulicy Krakowskie Przedmie\u015bcie, mo\u017cna dostrzec w wie\u017cy male\u0144kie okienko,\nkt\u00f3re doprowadza do pomiesz\u00adczenia niewielk\u0105 ilo\u015b\u0107 \u015bwiat\u0142a dziennego. Jan\nD\u0142ugosz tak\u017ce nawi\u0105za\u0142 do nieco wcze\u015bniejszego okresu \u2013 czasu rywalizacji\nW\u0142adys\u0142awa z Wac\u0142awem. Prze\u015bladowany przez Czech\u00f3w ksi\u0105\u017c\u0119 mia\u0142 ukrywa\u0107 si\u0119 w\npodziemiach roma\u0144skiego ko\u015bcio\u0142a pod wezwaniem \u015bw. Tr\u00f3jcy w Wi\u015blicy. Modli\u0142 si\u0119\ndo Matki Boskiej, a wdzi\u0119czny za wys\u0142uchanie pro\u015bby o wsparcie w walce z\nCzechami zapowiedzia\u0142 fundacj\u0119 \u015bwi\u0105tyni. Uczyni\u0142 to jednak dopiero jego syn \u2013\nKazimierz Wielki w 1350 r. Okaza\u0142a budowla w stylu gotyckim do dzi\u015b budzi\nzainteresowanie turyst\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n Warto jeszcze\nprzytoczy\u0107 rys o powstaniu Go\u015bciejewa pod Rogo\u017anem. Uciekaj\u0105cy przed Czechami\nW\u0142adys\u0142aw, opuszczony przez swoich towa\u00adrzyszy, b\u0142\u0105ka\u0142 si\u0119 w okolicach Rogo\u017ana.\nW z\u0142ej godzinie pomocy udzieli\u0107 mia\u0142 mu ubogi le\u015bny smolarz. Po latach\nW\u0142adys\u0142aw, ju\u017c jako monarcha zjednoczonej Polski, zbudowa\u0142 na tym miejscu zamek\ni obsadzi\u0142 na nim go\u015bcinnego smolarza. Powsta\u0142ej w ten spos\u00f3b osadzie nazw\u0119\nda\u0142o pami\u0119tne wydarzenie, a uwiecznione zosta\u0142o ono na pi\u015bmie zapewne dopiero\nprzez kierownika miejscowej szko\u0142y Jana \u015awi\u0119cha, kt\u00f3ry zapisa\u0142 je w kronice w\nroku 1945. <\/p><\/p>\n\n\n\n Powszechnie\nznane jest stwierdzenie, i\u017c ka\u017cda legenda ma w sobie ziarenko prawdy. Niestety,\nbez wnikliwych bada\u0144 interdyscyplinarnych trudno oddzieli\u0107 fakty od\ndopowiedze\u0144, przek\u0142ama\u0144 czy te\u017c p\u00f3\u017aniejszych nadinterpretacji. Z pomoc\u0105 przyj\u015b\u0107\ntutaj mog\u0105 nowe metody badawcze, na przyk\u0142ad archeologia. Dla przyk\u0142adu dodam,\ni\u017c w ostatnich latach pracow\u00adnicy Instytutu Archeologii Uniwersytetu\nJagiello\u0144skiego przebadali kilka jaski\u0144 znajduj\u0105cych si\u0119 w okolicach Ojcowa.\nZnale\u017ali kilkana\u015bcie ostr\u00f3g rycerskich b\u0119d\u0105cych w u\u017cyciu w okresie od II po\u0142owy\nXIII do pocz\u0105tk\u00f3w XIV w. Ponadto ich zbiory powi\u0119kszy\u0142y si\u0119 o okucie pasa i\nmonet\u0119 bit\u0105 w czasach Wac\u0142awa II Czeskiego. Niezale\u017cnie od bada\u0144 naukowych mamy\nmo\u017cliwo\u015b\u0107 zapoznania si\u0119 z licznymi legendami o naszej bogatej przesz\u0142o\u015bci, a\nszczeg\u00f3lnie o polskich kr\u00f3lach, tak ch\u0119tnie uwiecznianych w legendarnych\ndziejach lokalnych nawet niewielkich wsi w rozmaitych zak\u0105tkach kraju.<\/p>\n\nAutor tekstu: Artur Rafa\u0142 Jachna\n\n\n\n K.B\u0105kowski, Podania i legendy krakowskie<\/em>, Krak\u00f3w 1899.<\/p>\n J.Centkowski, Niez\u0142omny w\u0142adca W\u0142adys\u0142aw \u0141okietek<\/em>, Warszawa 1978.<\/p>\n B. Kalicki, Dzieje Polski do czytania w chatach i szk\u00f3\u0142kach wiejskich, wyd. II, Lw\u00f3w 1869. <\/p>\n A. Majerczyk, Legendy krakowskie, Krak\u00f3w 2012.<\/p>\n J. Moraczewski, Dzieje Rzeczypospolitej Polskiej do XV wieku u\u0142o\u017cone, Pozna\u0144 1843.<\/p>\n T. No\u017cy\u0144ski, W\u0142adys\u0142aw \u0141okietek i jego walka o Polsk\u0119 1333\u20131933, W\u0105gro\u00adwiec 1933.<\/p>\n M. Or\u0142o\u0144, J. Tyszkiewicz, Legendy i podania polskie, wydanie II, Warszawa 1990. <\/p>\n K. Szajnocha, W\u0142adys\u0142aw \u0141okietek [streszczenie z dzie\u0142a], Seria: Biblioteczka Narodowa nr 81, Warszawa 1915.<\/p> \n Cz. Pieni\u0105\u017cek, Opowiadania z dziej\u00f3w kraju rodzinnego dla szk\u00f3\u0142 wydzia\u0142o\u00adwych, wydanie III, Lw\u00f3w 1910.<\/p> \n J. Zinkow, Krakowskie podania, legendy i zwyczaje. Fikcja \u2013 mity \u2013 historia, wydanie III, Krak\u00f3w 2007.<\/p>\n\n\n\n Wykorzystano tak\u017ce informacje (g\u0142\u00f3wnie kr\u00f3tkie notatki na temat walor\u00f3w turystycznych miejscowo\u015bci, nawi\u0105zuj\u0105cych do poszczeg\u00f3lnych legend): pomorska.pl; polskaniezwykla.pl; pctesin.cz; radiokrakow.pl; ekai.pl; oborniki.naszemiasto.pl; 800lat.piotrkow.pl<\/p>\n\n\n\n Artyku\u0142 pochodzi z ksi\u0105\u017cki pt. \u201eOdrodzenie Pa\u0144stwa Polskiego. 700. rocznica koronacji W\u0142adys\u0142awa \u0141okietka<\/em>. <\/p>\n\n\n\n Z naszych publikacji…Prezentujemy pa\u0144stwu wybrane artyku\u0142y z naszej szerokiej oferty wydawnictw edukacyjnych oraz popularnonaukowych. O\u015brodek Edukacji Obywatelskiej jest wydawc\u0105 licznych pozycji ksi\u0105\u017ckowych o tematyce historycznej i patriotycznej zwi\u0105zanej z Krakowem. … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12844,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11,29,2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12838"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12838"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12838\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12844"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12838"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12838"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12838"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/785px-Henryk_IV_Probus_tomb_side_1.png\")
![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Ucieczka_W\u0142adys\u0142awa_\u0141okietka_z_Krakowa_by_A_Lesser_1884.jpg\")
Ucieczka \u0141okietka z Krakowa w czasie zdobywania miasta przez Henryka Probusa<\/em>. Domena publiczna<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Matejko-chrobry_at_Kiev_Kijow.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Wojciech_Gerson-Lokietek_pod_Ojcowem.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/W\u0142adys\u0142aw_\u0141okietek_and_Florian_Szary_in_1331.png\")
![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Wladislaus_I_of_Poland_breaks_negotiations_with_Theutonic_Knights_in_Brze\u015b\u0107_Kujawski.png\")
Wybrana literatura:<\/h4>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/lokietek_okladka_do_akceptacji_ostateczna-1-1024x709.jpg\")
<\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"