10 kwietnia 2020 r.\nmin\u0119\u0142o dok\u0142adnie 495 lat od pami\u0119tnego wydarzenia, jakie rozegra\u0142o si\u0119 na Rynku\nG\u0142\u00f3wnym w Krakowie. Licznie zebranej publiczno\u015bci ukaza\u0142 si\u0119 widok, kt\u00f3ry ponad\ntrzy i p\u00f3\u0142 wieku p\u00f3\u017aniej, stara\u0142 si\u0119 zobrazowa\u0107 wielki polski malarz historyczny,\nJan Matejko. W czasach zaborczej niewoli, niespe\u0142na dwie dekady po kl\u0119sce\npowstania styczniowego, uciemi\u0119\u017ceni przez zaborc\u00f3w Polacy zyskali kolejne malarskie\nwyobra\u017cenie Polski u szczytu pot\u0119gi.<\/p>\n\n\n\n
Ostatni wielki mistrz\nzakonu krzy\u017cackiego, z kt\u00f3rym Kr\u00f3lestwo Polskie by\u0142o w\nodnawiaj\u0105cym si\u0119 od pocz\u0105tk\u00f3w XIV w. konflikcie, Albrecht\nHohenzolern ukl\u0105k\u0142 przed siedz\u0105cym na tronie Zygmuntem I Jagiello\u0144czykiem\nzwanym Starym, kr\u00f3lem Polski i wielkim ksi\u0119ciem litewskim. Hohenzollernowie\nbyli szwabsk\u0105 dynasti\u0105, kt\u00f3ra w przysz\u0142o\u015bci mia\u0142a zrobi\u0107 zawrotn\u0105 karier\u0119 w\u015br\u00f3d\nrozdrobnionych pa\u0144stw niemieckich, od pocz\u0105tku XVIII w. kr\u00f3luj\u0105c w Prusach, a w\nlatach 1871-1918 panuj\u0105c nad ca\u0142ym cesarstwem niemieckim. Jednak 495 lat temu\ntrudno by\u0142o si\u0119 spodziewa\u0107, i\u017c w ci\u0105gu kilkuset lat role polsko-niemieckiej\nrywalizacji w Europie \u015brodkowej tak bardzo si\u0119 odwr\u00f3c\u0105. W 1511 r. Albrecht\nzosta\u0142 wielkim mistrzem, coraz bardziej trac\u0105cego na znaczeniu, zakonu\nkrzy\u017cackiego. Dla Krzy\u017cak\u00f3w czasy \u015bwietno\u015bci nieodwo\u0142alnie zako\u0144czy\u0142y si\u0119 wraz\nz przegran\u0105 15 lipca 1410 r. bitw\u0105 pod Grunwaldem. W zwi\u0105zku z rozwojem ruch\u00f3w\nreformacyjnych na ziemiach niemieckich, elity krzy\u017cackie zmieni\u0142y swe wyznanie\nz rzymskokatolickiego na lutera\u0144skie i zsekularyzowa\u0142y dotychczasowe dobra\nzakonne. Albrecht sta\u0142 si\u0119 ksi\u0119ciem \u015bwieckim i lennikiem Polski w Prusach\nKsi\u0105\u017c\u0119cych. Do jego obowi\u0105zk\u00f3w jako wasala Zygmunta Starego nale\u017ca\u0142o m.in.\nwsparcie zbrojne w wojnach toczonych przez Kr\u00f3lestwo Polskie. Prusy Ksi\u0105\u017c\u0119ce\nby\u0142y pierwszym w Europie protestanckim pa\u0144stwem, co oznacza\u0142o i\u017c nie b\u0119dzie\nmog\u0142o ono liczy\u0107 \u2013 jak poprzednio Krzy\u017cacy \u2013 na wsparcie papiestwa i\nkatolickiego cesarstwa.<\/p>\n\n\n\n
Obraz Jana Matejki\nprzechowywany jest obecnie w\u015br\u00f3d zbior\u00f3w Zamku Kr\u00f3lewskiego na Wawelu. Poza\nAlbrechtem ukazani zostali r\u00f3wnie\u017c jego bracia Jerzy i Kazimierz. Strona\npolsko-litewska przedstawiona zosta\u0142a bardziej szczeg\u00f3\u0142owo. Nieopodal kr\u00f3la\nojca w purpurowej szacie namalowany zosta\u0142 jego niespe\u0142na pi\u0119cioletni nast\u0119pca\n\u2013 Zygmunt August. Po przeciwnej stronie na drugim monarszym tronie zasiad\u0142a\ndruga \u017cona Zygmunta Starego \u2013 Bona Sforza. Obok kr\u00f3lowej znalaz\u0142y si\u0119 m.in.\nJadwiga \u2013 c\u00f3rka kr\u00f3la z pierwszego ma\u0142\u017ce\u0144stwa, ksi\u0119\u017cna Anna Mazowiecka z c\u00f3rk\u0105\nZofi\u0105 i synem Januszem. Spo\u015br\u00f3d licznym sportretowanych dostojnik\u00f3w wymieni\u0119\njedynie umieszczonych najbli\u017cej monarchy. Za kr\u00f3lem murem stoj\u0105: wojewoda\nsieradzki Hieronim \u0141aski, podkanclerzy koronny i biskup pozna\u0144ski Piotr Tomicki\na tak\u017ce prymas Polski Jan \u0141aski i wychowawca kr\u00f3lewicza Zygmunta, ochmistrz\nPiotr Opali\u0144ski. Pomimo bogatej galerii realistycznie przedstawionych postaci,\nszczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zwraca brodata posta\u0107 w czerwonej czapce z dzwonkami. To\nStanis\u0142aw Sta\u0144czyk, nadworny b\u0142azen kr\u00f3lewski a zarazem bohater wielu anegdot.\nDo tej postaci nawi\u0105zywa\u0142a nazwa krakowskich konserwatyst\u00f3w, galicyjskiego\nugrupowania politycznego powsta\u0142ego w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XIX w. Nazwano\nich sta\u0144czykami, od antydemokratycznego pamfletu politycznego p.t. \u201eTeka\nSta\u0144czyka\u201d. Tak to przypomniana zosta\u0142a i przesz\u0142a do historii \u2013 w innym rzecz\njasna kontek\u015bcie \u2013 posta\u0107 XVI-wiecznego kr\u00f3lewskiego trefnisia.<\/p>\n\n\n\n
Tekst: Artur Jachna<\/p>\n\n\n\n
Fot. Domena publiczna<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
10 kwietnia 2020 r. min\u0119\u0142o dok\u0142adnie 495 lat od pami\u0119tnego wydarzenia, jakie rozegra\u0142o si\u0119 na Rynku G\u0142\u00f3wnym w Krakowie. Licznie zebranej publiczno\u015bci ukaza\u0142 si\u0119 widok, kt\u00f3ry ponad trzy i p\u00f3\u0142 … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12758,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12754"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12754"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12754\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12758"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12754"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12754"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12754"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}