128 lat temu w Krakowie przyszed\u0142\nna \u015bwiat Stefan Banach (1892-1945), matematyk o mi\u0119dzynarodowej renomie. Zanim jednak nast\u0105pi\u0142y jego z\u0142ote lata, czasy dzieci\u0144stwa i m\u0142odzie\u0144cze nie nale\u017ca\u0142y do \u0142atwych. Stefan wychowywa\u0142 si\u0119 bez rodzic\u00f3w u zupe\u0142nie obcych ludzi. Matki nigdy nie pozna\u0142. Wybitne zdolno\u015bci matematyczne szybko si\u0119 u niego ujawni\u0142y, a na nauk\u0119 w gimnazjum zarabia\u0142 udzielaj\u0105c korepetycji. Pomimo podejmowanych pr\u00f3b studiowania na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim i Politechnice Lwowskiej, \u017cadnej uczelni wy\u017cszej nie uko\u0144czy\u0142.<\/p>\n\n\n\n
Stefan Banach podj\u0105\u0142 prac\u0119 w\njednej z krakowskich ksi\u0119garni. Nie porzuci\u0142 jednak zainteresowa\u0144\nmatematycznych, co zosta\u0142o docenione przez profesora Hugo Steinhausa,\nwsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u0119 lwowskiej szko\u0142y matematycznej, kt\u00f3ry pom\u00f3g\u0142 samoukowi w rozwijaniu pasji. W 1920 r. Banach otrzyma\u0142 prac\u0119 na Politechnice Lwowskiej. Zosta\u0142 asystentem innego przedstawiciela lwowskiej szko\u0142y matematycznej, profesora Antoniego \u0141omnickiego. Niebawem m\u0142ody naukowiec opublikowa\u0142 traktat \u201eO operacjach na zbiorach abstrakcyjnych i ich zastosowaniu do r\u00f3wna\u0144 ca\u0142kowych\u201d, za kt\u00f3ry \u2013 pomimo braku uko\u0144czonych studi\u00f3w wy\u017cszych \u2013 przyznano mu tytu\u0142 doktora. Maj\u0105c mo\u017cliwo\u015b\u0107 realizacji swoich zainteresowa\u0144, pracowa\u0142 owocnie i efektywnie. Dowodem b\u0142yskawicznej kariery, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 jego udzia\u0142em, by\u0142a nominacja na profesora zwyczajnego w 1927 r. Profesor Banach zainicjowa\u0142 powstanie czasopisma o interesuj\u0105cej go szczeg\u00f3lnie dziedzinie \u2013 matematyce funkcjonalnej \u2013 \u201eStudia Mathematicae\u201d. Popularyzowa\u0142 j\u0105 tak\u017ce dzia\u0142aj\u0105c w Polskim\nTowarzystwie Matematycznym. W 1939 r. \u2013 w uznaniu wybitnych zas\u0142ug \u2013 Polska\nAkademia Umiej\u0119tno\u015bci, przyzna\u0142a Stefanowi Banachowi wielk\u0105 nagrod\u0119 PAU. Przed wybuchem wojny profesor Banach otrzyma\u0142 niezwykle intratn\u0105 propozycj\u0119 pracy naukowej w Stanach Zjednoczonych, jednak ze wzgl\u0119d\u00f3w patriotycznych odm\u00f3wi\u0142.<\/p>\n\n\n\n
W okresie pierwszej sowieckiej\nokupacji Lwowa, Stefan Banach wyk\u0142ada\u0142 na Lwowskim Uniwersytecie Pa\u0144stwowym. Gdy w 1941 r., miasto znalaz\u0142o si\u0119 pod okupacj\u0105 niemieck\u0105, matematyk zosta\u0142 uwi\u0119ziony na kilka tygodni. Po uwolnieniu, pozbawiony mo\u017cliwo\u015bci pracy w zawodzie, aby prze\u017cy\u0107, wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 ze s\u0142ynnym Instytutem Bakteriologicznym profesora Rudolfa Weigla. Sta\u0142 si\u0119 jednym z karmicieli wszy potrzebnych do produkcji szczepionki na tyfus. Wszy musia\u0142y by\u0107 karmione na ciele ludzkim. Legitymacja wystawiona przez Instytut chroni\u0142a przed wyw\u00f3zk\u0105 i dawa\u0142a szans\u0119 na skromne prze\u017cycie. W gronie karmicieli znalaz\u0142 si\u0119 m. in.: Zbigniew Herbert, jeden z najwybitniejszych polskich poet\u00f3w XX w. Niestety, nied\u0142ugo po zako\u0144czeniu wojny, ostatniego dnia sierpnia 1945 r., niewiele ponad pi\u0119\u0107dziesi\u0119cioletni Stefan Banach, zmar\u0142 na nowotw\u00f3r oskrzeli. Jego osoba i dokonania zosta\u0142y upami\u0119tnione przez szereg miast i instytucji. W Krakowie na przyk\u0142ad, przestrzeni publicznej znajduj\u0105 si\u0119 dwa pomniki: popiersie przed dawn\u0105 siedzib\u0105 Instytutu Matematyki UJ oraz \u0141aweczka Stefana Banacha i Ottona\nNikodyma na krakowskich Plantach (gdzie dosz\u0142o do odkrycia Banacha przez\nSteinhausa). Pami\u0119\u0107 o wybitnym matematyku nie zaginie, poniewa\u017c terminem\n\u201eprzestrzenie Banacha\u201d, okre\u015bla si\u0119 powszechnie, opracowan\u0105 przez niego og\u00f3ln\u0105 teori\u0119 przestrzeni unormowanych zupe\u0142nych. To i inne osi\u0105gni\u0119cia Banacha, stanowi\u0105 punkt wyj\u015bcia dla wsp\u00f3\u0142czesnych naukowc\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie. Opracowane w I po\u0142owie XX w., u\u017cywane s\u0105 dzi\u015b w nowoczesnych zastosowaniach matematyki\nfunkcjonalnej.<\/p>\n\n\n\n
Tekst i rysunek: Artur Jachna<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
128 lat temu w Krakowie przyszed\u0142 na \u015bwiat Stefan Banach (1892-1945), matematyk o mi\u0119dzynarodowej renomie. Zanim jednak nast\u0105pi\u0142y jego z\u0142ote lata, czasy dzieci\u0144stwa i m\u0142odzie\u0144cze nie nale\u017ca\u0142y do \u0142atwych. Stefan … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12228,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,2,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12227"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12227"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12227\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12228"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12227"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12227"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12227"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}