Od pi\u0105tku, 14 lutego w Gmachu G\u0142\u00f3wnym Muzeum Narodowego w Krakowie mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 wystaw\u0119 polskich witra\u017cy \u015bredniowiecznych \u201eCud \u015bwiat\u0142a. Witra\u017ce \u015bredniowieczne w Polsce\u201d. To opowie\u015b\u0107 o witra\u017cach, szklanych obrazach o\u017cywianych \u015bwiat\u0142em, stawiaj\u0105ca pytania, czym one by\u0142y w epoce \u015bredniowiecza, kiedy i dlaczego zacz\u0119\u0142y znika\u0107 z pola widzenia, a w ko\u0144cu \u2013 jakie drogi prowadzi\u0142y do ich ponownego odkrywania w XIX wieku. <\/p>\n\n\n\n
Na wystawie w MNK mo\u017cna zobaczy\u0107 77 witra\u017cy z polskich kolekcji muzealnych i prywatnych oraz z ko\u015bcio\u0142\u00f3w i klasztor\u00f3w, stworzonych mi\u0119dzy XII a XVI wiekiem. Pokaz dope\u0142nia 78 innych dzie\u0142 sztuki, takich jak obrazy, hafty, z\u0142otnictwo, dokumenty, rysunki, projekty witra\u017cy, grafiki i ksi\u0105\u017cki.<\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119kszo\u015b\u0107 eksponat\u00f3w nigdy nie by\u0142a prezentowana publiczno\u015bci, a wiele zosta\u0142o zakonserwowanych specjalnie z my\u015bl\u0105 o tej wystawie. Wyj\u0105tkowym rarytasem s\u0105 kwatery z okien ko\u015bcio\u0142a Mariackiego w Krakowie, na co dzie\u0144 umieszczone wysoko w oknach za O\u0142tarzem Wita Stwosza.<\/p>\n\n\n\n
Wystawa w Muzeum Narodowym w Krakowie to opowie\u015b\u0107 o zmianach rangi witra\u017cownictwa w historii sztuki. Rozpoczyna j\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 po\u015bwi\u0119cona specyfice zawodu witra\u017cysty. Kim by\u0142, jakie umiej\u0119tno\u015bci musia\u0142 posiada\u0107, by tworzy\u0107 dzie\u0142a malarskie trwale zwi\u0105zane z architektur\u0105? Tw\u00f3rca witra\u017cy musia\u0142 konsultowa\u0107 si\u0119 z architektem i budowniczym, by mie\u0107 na uwadze dopasowanie \u201e\u015bwiec\u0105cego obrazu\u201d do okna. Przebudowy, katastrofy i inne wydarzenia losowe zmienia\u0142y witra\u017ce, jak wi\u0119c je \u201eczyta\u0107\u201d?<\/p>\n\n\n\n
Witra\u017c jako rodzaj monumentalnego malarstwa uzupe\u0142nia w \u201eCud \u015bwiat\u0142a\u201d obraz sztuki \u015bredniowiecznej w Polsce. Nast\u0119pna cz\u0119\u015b\u0107 wystawy opowiada zatem o witra\u017cach jako nieco zapomnianym rodzaju sztuki w kontek\u015bcie innych jej medi\u00f3w: haft\u00f3w, z\u0142otnictwa, malarstwa tablicowego.<\/p>\n\n\n\n
Kolejny temat to poszukiwanie odpowiedzi na pytanie: jak te dzie\u0142a oddzia\u0142ywa\u0142y, skoro znajdowa\u0142y si\u0119 bardzo wysoko? Czy konieczna by\u0142a odpowiednia wiedza, by poj\u0105\u0107 to malarstwo? A mo\u017ce witra\u017c dzia\u0142a\u0142 przez to, \u017ce \u015bwiat\u0142o \u2013 jako przejaw Boga \u2013 i kolory dzi\u0119ki swojej symbolice zawsze m\u00f3wi\u0105 o Stw\u00f3rcy?<\/p>\n\n\n\n
W osobnej sali dokumenty i relikty archeologiczne pr\u00f3buj\u0105 odpowiedzie\u0107 na pytania, jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce witra\u017ce \u015bredniowieczne znikn\u0119\u0142y z pola widzenia? Dlaczego i w jakich okoliczno\u015bciach je wyrzucano, jaki by\u0142 pow\u00f3d, \u017ce niszcza\u0142y? Ile mamy jeszcze zamurowanych witra\u017cy i czekaj\u0105cych na odkrycie rezerwat\u00f3w archeologicznych kryj\u0105cych szcz\u0105tki szklanych dekoracji okiennych?<\/p>\n\n\n\n
Do ponownego odkrycia witra\u017cy w Polsce dosz\u0142o w 1820 roku, kiedy Du\u0144czyk Bertel Thordvalsen zachwyci\u0142 si\u0119 \u201estaro\u017cytnymi oknami\u201d w ko\u015bciele Mariackim. Skutkiem tego by\u0142o zainteresowanie prasy i dyskusja nad konserwowaniem tych dzie\u0142. Od tamtego czasu zainteresowanie tego rodzaju sztuk\u0105 ro\u015bnie. \u201ePrzypominanie\u201d to zatem tytu\u0142 ostatniej cz\u0119\u015bci pokazu, prezentuj\u0105cej r\u00f3\u017cne aspekty odkrywania witra\u017cy w XIX wieku: dokumentowanie, restaurowanie, projektowanie nowych witra\u017cy do gotyckich ko\u015bcio\u0142\u00f3w, wcze\u015bniej pozbawionych barwnych przeszkle\u0144 (hitem s\u0105 projekty do katedry przemyskiej autorstwa Jana Matejki), wreszcie: kolekcjonerstwo witra\u017cy, problem reprezentowany mi\u0119dzy innymi przez znakomite, powsta\u0142e na pocz\u0105tku XIII wieku dzie\u0142a z dawnej kolekcji Zamoyskich w Adampolu, ale te\u017c przez pastisze i falsyfikaty, kt\u00f3re tak ch\u0119tnie tworzyli dziewi\u0119tnastowieczni witra\u017cy\u015bci i restauratorzy.<\/p>\n\n\n\n
W tej cz\u0119\u015bci wystawy stworzono makiet\u0119 prezbiterium ko\u015bcio\u0142a Mariackiego, w kt\u00f3rej wn\u0119trzu zobaczymy witra\u017ce z czas\u00f3w Kazimierza Wielkiego. Na ich przyk\u0142adzie wida\u0107, w jaki spos\u00f3b warunki klimatyczne \u2013 deszcze, \u015bniegi i wiatr \u2013 odcisn\u0119\u0142y na tych dzie\u0142ach swoje pi\u0119tno.<\/p>\n\n\n\n
Witra\u017ce niecz\u0119sto goszcz\u0105 na wystawach, a je\u015bli ju\u017c, to nie jako malarstwo, lecz w \u201erezerwacie\u201d zwanym rzemios\u0142em artystycznym. Prezentacja witra\u017cy to zawsze trudne przedsi\u0119wzi\u0119cie; przygotowania do wystawy w MNK zacz\u0119\u0142y si\u0119 ju\u017c w 2016 roku. \u201eCud \u015bwiat\u0142a\u201d to wyj\u0105tkowy pokaz. Rzadka okazja, by stan\u0105\u0107 twarz\u0105 w twarz z tymi cudownymi obrazami.<\/p>\n\n\n\n
Wystaw\u0119 mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 do 26 lipca.<\/p>\n\n\n\n