{"id":11476,"date":"2019-10-10T08:58:53","date_gmt":"2019-10-10T06:58:53","guid":{"rendered":"http:\/\/patriotycznykrakow.pl\/?p=11476"},"modified":"2019-10-10T09:01:29","modified_gmt":"2019-10-10T07:01:29","slug":"dwie-morgi-gruntu-przy-ul-lubicz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/2019\/10\/10\/dwie-morgi-gruntu-przy-ul-lubicz\/","title":{"rendered":"Dwie morgi gruntu przy ul. Lubicz"},"content":{"rendered":"\n

Jesie\u0144 jest czasem triumfu warzyw i owoc\u00f3w. Co prawda ju\u017c ma\u0142o kto przygotowuje dzi\u015b tak zwane \u201ezimowe zapasy\u201d. Nie znosi si\u0119 ju\u017c do piwnic work\u00f3w z ziemniakami i skrzynek z jab\u0142kami. Ma\u0142o kto kisi kapust\u0119 i og\u00f3rki. Zapomniano tak\u017ce o sma\u017conych w domu powid\u0142ach oraz konfiturach. A jednak, cho\u0107 w przesz\u0142o\u015b\u0107 odesz\u0142y dawne kulinarne obyczaje, to jednak nadal warzywa i owoce maj\u0105 znacz\u0105c\u0105 pozycj\u0119 w naszym jesiennym jad\u0142ospisie. Warto wi\u0119c przypomnie\u0107 ma\u0142o znane dzieje jednej z krakowskich firm ogrodniczych. <\/p>\n\n\n\n

W roku 2016 ukaza\u0142o si\u0119 dzie\u0142o zatytu\u0142owane \u201eHistoria hodowli ro\u015blin warzywnych w Polsce w latach 1958\u20132015\u201d. Jest to praca zbiorowa pod redakcj\u0105 prof. Barbary Michalik. Jeden z rozdzia\u0142\u00f3w, autorstwa dr Izabeli \u017buradzkiej, nosi tytu\u0142 \u201eKrakowska Hodowla i Nasiennictwo Ogrodnicze Polan Sp. z o.o.\u201d. Czytelnik, zapewne nie bez pewnego zdziwienia, dowiaduje si\u0119 podczas lektury, \u017ce wspomniana wy\u017cej firma mo\u017ce poszczyci\u0107 si\u0119 bardzo d\u0142ug\u0105, si\u0119gaj\u0105c\u0105 pocz\u0105tk\u00f3w drugiej po\u0142owy XIX w., tradycj\u0105. Zacz\u0119\u0142a si\u0119 ona w 1870 r., kiedy ogrodnik Karol Freege kupi\u0142 dwie morgi ziemi przy ul. Lubicz. Pieni\u0105dze na zakup parceli zarobi\u0142, pracuj\u0105c u hrabiego Piotra Moszy\u0144skiego oraz dzier\u017cawi\u0105c ogr\u00f3d Towarzystwa Strzeleckiego. Fachu uczy\u0142 si\u0119 Niemczech i Wielkiej Brytanii. Kiedy ju\u017c spe\u0142ni\u0142 oczekiwania hrabiego, zak\u0142adaj\u0105c przy jego rezydencji park angielski i ogr\u00f3d kwiatowy, pomy\u015bla\u0142 o w\u0142asnym gospodarstwie. Na parceli przy Lubicz zbudowa\u0142 szklarnie oraz dom i zacz\u0105\u0142 gospodarowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Jak przysta\u0142o na prawdziwego biznesmena, dba\u0142 Karol Freege o reklam\u0119 prasow\u0105. W \u201eNowej Reformie\u201d 1 czerwca 1884 r. ukaza\u0142o si\u0119 og\u0142oszenie, w kt\u00f3rym poleca\u0142 uwadze klient\u00f3w: \u201eR\u00f3\u017ce remontant wysokopienne w doniczkach, ro\u015bliny dywanowe, wie\u0144ce palmowe i laurowe, jako te\u017c bukiety r\u00f3\u017cnego rodzaju\u201d. W miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej, dok\u0142adnie w pi\u0105tek 4 lipca \u201eCzas\u201d zamie\u015bci\u0142 inserat: \u201ePodzi\u0119kowanie. Za liczne dowody wsp\u00f3\u0142czucia okazane mi przy pogrzebie mojego drogiego i ukochanego m\u0119\u017ca, tudzie\u017c za pi\u0119kne wie\u0144ce sk\u0142adam Przyjacio\u0142om i Znajomym serdeczne podzi\u0119kowanie. Zarazem mam zaszczyt donie\u015b\u0107, \u017ce sprzeda\u017c kwiat\u00f3w pod dawn\u0105 firm\u0105 dalej prowadzi\u0107 i stara\u0107 si\u0119 b\u0119d\u0119, aby wszystkich Szan. kupuj\u0105cy rzetelnie i najtaniej obs\u0142u\u017cy\u0107. Teresa Freege\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Nowi w\u0142a\u015bciciele<\/h3>\n\n\n\n

Po \u015bmierci za\u0142o\u017cyciela firm\u0119 \u201eKarol Freege\u201d prowadzi wdowa, a nast\u0119pnie synowie Ludwik i Emil. Na pocz\u0105tku roku 1886 zostaje otwarty firmowy sklep przy ul. Szewskiej, w kt\u00f3rym krakowianie mog\u0105 si\u0119 zaopatrzy\u0107 w towar \u201ekarnawa\u0142owy\u201d, czyli w \u201epi\u0119kne i gustowne bukiety r\u0119czne i kotylionowe (\u015bwie\u017ce i suche)\u201d. Mo\u017cna te\u017c by\u0142o zamawia\u0107 \u201eurz\u0105dzenia dekoracyi balowych na spos\u00f3b zagraniczny\u201d. Firma \u201eKarol Freege\u201d przypomina si\u0119 krakowianom nie tylko z okazji corocznie przychodz\u0105cego karnawa\u0142u. Tak\u017ce wyj\u0105tkowe, wa\u017cne dla miasta wydarzenia daj\u0105 jej szanse zaprezentowania swojej oferty. Kiedy w 1887 r. do Krakowa mia\u0142 przyby\u0107 nast\u0119pca tronu arcyksi\u0105\u017c\u0119 Rudolf, zak\u0142ad ogrodniczy z ul. Lubicz informowa\u0142, \u017ce dysponuje \u201ewielkim zapasem materia\u0142\u00f3w na Festony, Wie\u0144ce i Girlandy dekoracyjne\u201d, kt\u00f3re wykonywa\u0142 szybko, punktualnie i po cenach umiarkowanych. Og\u0142oszenie to nie powinno by\u0107 podstaw\u0105 do oskar\u017cania rodziny Freege o jakie\u015b przesadne austrofilstwo. Trzy lata p\u00f3\u017aniej w \u201eNowej Reformie\u201d ukaza\u0142o si\u0119 informacja \u201eZak\u0142ad Ogrodniczy Karol Freege Krak\u00f3w, ulica Lubicz, L. 30, poleca Szanownej P.T. Publiczno\u015bci na uroczysty obch\u00f3d pogrzebu A. Mickiewicza wie\u0144ce z ga\u0142\u0119zi i wawrzynu, \u015bwie\u017ce palmowe, magnoliowe, przybrane najpyszniejszymi i najrzadszemi kwiatami, wykonane wed\u0142ug najr\u00f3\u017cnorodniejszych wzor\u00f3w i najnowszych wymaga\u0144\u201d.<\/p>\n\n\n\n

W 1889 r. Ludwik Freege rozpocz\u0105\u0142 nowy etap w dziejach \u201eZak\u0142adu Ogrodniczego\u201d. Naby\u0142 20 morg\u00f3w ziemi w podkrakowskich Rakowicach. W nowym gospodarstwie za\u0142o\u017cy\u0142 szk\u00f3\u0142k\u0119 drzew owocowych oraz zaj\u0105\u0142 si\u0119 produkcj\u0105 nasion kwiat\u00f3w i warzyw. Je\u017celi chodzi o nasiona, to oferta by\u0142a \u2013 jak wynika z prasowych og\u0142osze\u0144 \u2013 bardzo obfita. U Freegego mo\u017cna by\u0142o naby\u0107: \u201enasiona gospodarcze, nasiona ro\u015blin warzywnych, nasiona kwiat\u00f3w letnich, nasiona ro\u015blin doniczkowych, bulwiastych i cebulkowych, nasiona palm, paudan\u00f3w i kaktus\u00f3w\u201d. Sprzedawano je w Sukiennicach. Firma mia\u0142a tam dwa kramy, oznaczone numerami 15 i 16. W jednym by\u0142y nasiona, w drugim kwiaty. W kwietnym kramie rz\u0105dzi\u0142a pani Anna, \u017cona Ludwika, kiedy\u015b artystka dramatyczna. Przed zam\u0105\u017cp\u00f3j\u015bciem by\u0142a przez kilka lat gwiazd\u0105 krakowskiej sceny. Jej emploi to \u201epierwsze naiwne\u201d. Gra\u0142a mi\u0119dzy innymi Aniel\u0119 w \u201e\u015alubach panie\u0144skich\u201d, Alin\u0119 w \u201eBalladynie\u201d, Juli\u0119 w \u201eRomeo i Julii\u201d oraz Klar\u0119 w \u201eZem\u015bcie\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Dalsze losy<\/h3>\n\n\n\n

Firma \u201eFreege\u201d znana by\u0142a nie tylko w Krakowie. Uczestniczy\u0142a w wystawach ogrodniczych i to nie krajowych, czyli krakowskich oraz lwowskich, lecz tak\u017ce zagranicznych, na kt\u00f3rych jej produkty nagradzane by\u0142y medalami. Jak pisa\u0142a \u00f3wczesna prasa, przyczynia\u0142a si\u0119 do zmiany obowi\u0105zuj\u0105cej dotychczas opinii, \u201e\u017ce klimat i gleba Galicji nie nadaj\u0105 si\u0119 do ogrodniczej uprawy\u201d. Po wczesnej \u015bmierci Ludwika zak\u0142ad prowadzi\u0142 jego brat Emil, a nast\u0119pnie c\u00f3rki Karola, panie Karolina, Luiza i Maria. \u201eFreege\u201d przetrwa\u0142 I wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105. Jak pisze Izabela \u017buradzka: \u201ePo odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci prze\u017cywa\u0142a trudny okres zwi\u0105zany z brakiem si\u0142y roboczej, a tak\u017ce materia\u0142\u00f3w do produkcji nasiennej. Jednak dzi\u0119ki zaanga\u017cowaniu Ukla\u0144skiego, przedsi\u0119biorstwo przetrwa\u0142o ten trudny okres i nie zbankrutowa\u0142o\u201d. Kierownik handlowy Epifaniusz Ukla\u0144ski nie jest jedyn\u0105 postaci\u0105 dzia\u0142aj\u0105c\u0105 w firmie \u201eFreege\u201d w latach mi\u0119dzywojennych. Wielkie zas\u0142ugi dla zak\u0142adu po\u0142o\u017cyli tak\u017ce Mieczys\u0142aw Kamberski oraz Jerzy Korohoda, w przysz\u0142o\u015bci wybitny uczony i nauczyciel akademicki. Umiej\u0119tnie kierowane przedsi\u0119biorstwo rozwija\u0142o si\u0119 i \u201ew 1939 r. firma oferowa\u0142a 73 gatunki ro\u015blin, w tym 20 gatunk\u00f3w warzyw, 32 kwiat\u00f3w, 17 traw i 2 gatunki ro\u015blin przemys\u0142owych\u201d. \u201eFreege\u201d przetrwa\u0142 do\u015b\u0107 szcz\u0119\u015bliwie lata niemieckiej okupacji. Autor powsta\u0142ego tu\u017c po wojnie, \u017cyciorysu Karola Freege w Polskim S\u0142owniku Biograficznym m\u00f3g\u0142 wi\u0119c z czystym sumieniem napisa\u0107: \u201ew zak\u0142adach F-go, kt\u00f3re do dzi\u015b prosperuj\u0105, setki pracownik\u00f3w uczy\u0142o si\u0119 i uczy praktycznie ogrodnictwa i nasiennictwa\u201d. Dobr\u0105 kondycj\u0119 przedsi\u0119biorstwa potwierdza w swojej publikacji Izabela \u017buradzka. Jednak nowe czasy zdecydowanie nie sprzyja\u0142y prywatnym firmom. Dnia 9 listopada 1950 roku firma \u201eFreege\u201d na mocy decyzji Ministerstwa Rolnictwa zosta\u0142a wzi\u0119ta pod przymusowy zarz\u0105d pa\u0144stwowy. Na szcz\u0119\u015bcie w tym przypadku nie oznacza\u0142o to likwidacji wieloletniego dorobku trzech pokole\u0144 w\u0142a\u015bcicieli. Zniszczony wojn\u0105 kraj potrzebowa\u0142 nasion. Gospodarstwem w\u0142ada\u0142 pocz\u0105tkowo Centralny Zarz\u0105d Pa\u0144stwowych Gospodarstw Rolnych, a p\u00f3\u017aniej Centralny Zarz\u0105d Selekcji Ro\u015blin. Kolejne lata przynios\u0105 nowe schematy organizacyjne i nowe nazwy, a tak\u017ce nowe formy w\u0142adania. W wyniku ostatnich zmian sukcesorem tradycji firmy \u201eFreege\u201d sta\u0142 si\u0119 POLAN Sp. z o.o., a owe kupione w 1870 roku dwie morgi gruntu przy ul. Lubicz za ogrodzeniem poro\u015bni\u0119tym dzikim winem czekaj\u0105 na odegranie nowej roli w dziejach Krakowa.<\/p>\n\n\n\n

Tekst: Micha\u0142 Kozio\u0142<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zdj\u0119cie: Bogus\u0142aw \u015awierzowski\/krakow.pl<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jesie\u0144 jest czasem triumfu warzyw i owoc\u00f3w. Co prawda ju\u017c ma\u0142o kto przygotowuje dzi\u015b tak zwane \u201ezimowe zapasy\u201d. Nie znosi si\u0119 ju\u017c do piwnic work\u00f3w z ziemniakami i skrzynek z … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":11478,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11476"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11476"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11476\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11478"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11476"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11476"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11476"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}