{"id":10877,"date":"2019-08-27T10:38:40","date_gmt":"2019-08-27T08:38:40","guid":{"rendered":"http:\/\/patriotycznykrakow.pl\/?p=10877"},"modified":"2020-05-29T11:34:30","modified_gmt":"2020-05-29T09:34:30","slug":"malopolscy-bohaterowie-wrzesnia-1939-jacek-albrecht-ur-1923","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/2019\/08\/27\/malopolscy-bohaterowie-wrzesnia-1939-jacek-albrecht-ur-1923\/","title":{"rendered":"Ma\u0142opolscy Bohaterowie Wrze\u015bnia 1939. Jacek Albrecht (ur. 1923)"},"content":{"rendered":"\n

W za du\u017cym mundurze<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u201eJunacy krakowskich hufc\u00f3w Przysposobienia Wojskowego! Na\u0142o\u017cony na was obowi\u0105zek spe\u0142nili\u015bcie godnie! Dzi\u0119kuj\u0119 wam za to! Obecnie jeste\u015bcie ochotnikami 20. Pu\u0142ku Piechoty Ziemi Krakowskiej. Magazyny broni i mundur\u00f3w stoj\u0105 dla was otworem. Bra\u0107 co najlepsz\u0105 bro\u0144 i mundurowa\u0107 si\u0119!\u201d \u2013 us\u0142ysza\u0142 trzeciego wrze\u015bnia 1939 r. szesnastoletni Jacek Albrecht, kt\u00f3ry mimo m\u0142odego wieku z broni\u0105 w r\u0119ku pe\u0142ni\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 pomocnicz\u0105 i wojskow\u0105 podczas kampanii polskiej, walcz\u0105c z Niemcami i ukrai\u0144skimi nacjonalistami.<\/p>\n\n\n\n

Jacek Albrecht urodzi\u0142 si\u0119 w 1923 r. w Przemy\u015blu. Od 1935 r. mieszka\u0142 w Krakowie, gdzie uczy\u0142 si\u0119 w VIII Gimnazjum im. Augusta Witkowskiego, ko\u0144cz\u0105c rok szkolny 1938\/39 zdaniem tzw. ma\u0142ej matury.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pami\u0105tkowa karta z albumu Jacka Albrechta. \u201e20. Waleczny Ziemi Krakowskiej\u201d, Krak\u00f3w 1993<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Od najm\u0142odszych lat poznawa\u0142 dzieje walk o niepodleg\u0142o\u015b\u0107. S\u0142ucha\u0142 opowie\u015bci babci o walkach w powstaniu styczniowym i wspomnie\u0144 rodzic\u00f3w \u2013 uczestnik\u00f3w walk z Ukrai\u0144cami o Przemy\u015bl i Lw\u00f3w. Podstawowe przeszkolenie przeszed\u0142 jako harcerz i gimnazjalista. Na lekcjach przysposobienia wojskowego (PW) uczniowie szkolili si\u0119 w strzelectwie, znajomo\u015bci broni, musztrze, terenoznawstwie i pierwszej pomocy. Szkolenia odbywa\u0142y si\u0119 we wsp\u00f3\u0142pracy z oddelegowanymi oficerami wojska; w krakowskich hufcach PW prowadzili je oficerowie 20. pu\u0142ku piechoty (20. pp).<\/p>\n\n\n\n

W po\u0142owie sierpnia 1939 r. Jacek Albrecht zosta\u0142 wezwany do o\u015brodka Przysposobienia Wojskowego przy ul. Zwierzynieckiej. Junak\u00f3w PW podporz\u0105dkowano p\u0142k. Romanowi Gwelesianiemu, kt\u00f3ry na wypadek wybuchu wojny mia\u0142 obj\u0105\u0107 funkcj\u0119 dow\u00f3dcy obrony Krakowa. Umundurowana, uzbrojona i skoszarowana m\u0142odzie\u017c podj\u0119\u0142a s\u0142u\u017cb\u0119 pomocnicz\u0105, pilnuj\u0105c magazyn\u00f3w wojskowych i radiostacji oraz wy\u0142adowuj\u0105c transporty broni.<\/p>\n\n\n\n

\"\"

Junacy Przysposobienia Wojskowego prezentuj\u0105 bro\u0144, w g\u0142\u0119bi oddzia\u0142 Przysposobienia Wojskowego Kobiet podczas \u015awi\u0119ta Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego w Krakowie, 1937 r. Fot NAC<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u201eO \u015bwicie z g\u0142\u0119bokiego snu wyrwa\u0142o mnie wycie syren alarmowych, wystrza\u0142y artylerii przeciwlotniczej i wybuchy bomb\u201d \u2013 wspomina\u0142 dzie\u0144 1 wrze\u015bnia Jacek Albrecht. Wkr\u00f3tce szesnastolatka mianowano dow\u00f3dc\u0105 patrolu pilnuj\u0105cego porz\u0105dku w mie\u015bcie i w\u0142a\u015bciwego zaciemnienia ulic. 3 wrze\u015bnia junak\u00f3w obudzi\u0142 rozkaz do zbi\u00f3rki, na kt\u00f3rej zostali wcieleni do 20. pp, umundurowani i wyposa\u017ceni w oporz\u0105dzenie, kt\u00f3re \u2013 jak wspomina\u0142 \u2013 \u201eokaza\u0142o si\u0119 p\u00f3\u017aniej, w gor\u0105cym s\u0142o\u0144cu upalnego lata, tak potwornie ci\u0119\u017ckie, jak na nasze mo\u017cliwo\u015bci, \u017ce trzeba by\u0142o stopniowo si\u0119 pewnych rzeczy pozbywa\u0107 (z b\u00f3lem serca)\u201d.<\/p>\n\n\n\n

W sumie, jak wspomina\u0142 \u0142\u0105czno\u015bciowiec \u201eDwudziestki\u201d sier\u017c. pchor. J\u00f3zef Szewczyk, do samego tylko III batalionu wcielono oko\u0142o 90-100 ochotnik\u00f3w: student\u00f3w i uczni\u00f3w szk\u00f3\u0142 \u015brednich. Dla cz\u0119\u015bci z nich broni i mundur\u00f3w nie starczy\u0142o; tych zebrano w tzw. kompanie marszowe i wys\u0142ano na wsch\u00f3d, gdzie mia\u0142y si\u0119 formowa\u0107 kolejne jednostki Wojska Polskiego.<\/p>\n\n\n\n

Prawdziwy karabin<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Junacy-\u017co\u0142nierze \u201ew za du\u017cych nieco mundurach\u201d wyruszyli kolej\u0105 na wsch\u00f3d. Pod Tarnowem poci\u0105g zosta\u0142 zbombardowany, a Jacek Albrecht ranny. Gdy doszed\u0142 do siebie, wsp\u00f3lnie z koleg\u0105 ze szkolnej \u0142awy do\u0142\u0105czyli do pierwszej napotkanej jednostki, stoj\u0105cej na linii Dunajca, gdzie z\u0142o\u017cyli przysi\u0119g\u0119 wojskow\u0105, po kt\u00f3rej zg\u0142osili si\u0119 do dow\u00f3dcy oddzia\u0142u. \u201eWyst\u0105pi\u0142 J\u00f3zek z koronnym, jak s\u0105dzi\u0142, argumentem: \u00bbMam prawdziwy karabin panie poruczniku. Kolega te\u017c\u00ab\u201d. Z obawy przed szpiegami nie zostali jednak przyj\u0119ci.<\/p>\n\n\n\n

\"\"

Komendant PW powiat Krak\u00f3w-Miasto porucznik Stefan Dziubanowski z grup\u0105 junak\u00f3w w koszarach 20. Pu\u0142ku Piechoty. Fot. NAC <\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Rzuceni w t\u0142um uciekinier\u00f3w i rozbitk\u00f3w, nie mog\u0105c odnale\u017a\u0107 macierzystej jednostki, junacy-\u017co\u0142nierze pod\u0105\u017cyli za oddzia\u0142ami wycofuj\u0105cymi si\u0119 z linii Dunajca. Jak tysi\u0105ce \u017co\u0142nierzy Wrze\u015bnia \u201839 r. do\u015bwiadczyli trud\u00f3w wielodniowego marszu, braku snu i g\u0142odu. Albrecht wspomina\u0142, \u017ce \u201eniespotykany jak na jesienn\u0105 przecie\u017c por\u0119 upa\u0142 czyni\u0142 nasz marsz, a w\u0142a\u015bciwie wleczenie si\u0119 noga za nog\u0105, prawdziw\u0105 udr\u0119k\u0105\u201d.<\/p>\n\n\n\n

W trakcie marszu za San kolumn\u0119 zaskoczy\u0142o kilka niemieckich czo\u0142g\u00f3w. Sw\u00f3j pierwszy b\u00f3j Albrecht prze\u017cy\u0142 przydzielony jako amunicyjny do obs\u0142ugi armaty ppanc., kt\u00f3ra w walce trafi\u0142a trzy wrogie pojazdy. Po kr\u00f3tkim boju \u017co\u0142nierze ruszyli w dalsz\u0105 drog\u0119 na wsch\u00f3d. By\u0107 mo\u017ce to jednego z krakowskich junak\u00f3w spotka\u0142 w okolicach Che\u0142ma kapral 20. pp Franciszek K\u0142aput, kt\u00f3ry wspomina\u0142: \u201ePrzy drodze sta\u0142o kilku \u017co\u0142nierzy w w\u015br\u00f3d nich m\u0142odziutki student gimnazjalny z zawieszonym na ramieniu starego typu karabinem. Na jego czole, tu\u017c przy w\u0142osach, wida\u0107 by\u0142o kilka kropelek krwi. Nie star\u0142 ich jednak. By\u0142 u\u015bmiechni\u0119ty \u2013 jakby szcz\u0119\u015bliwy, \u017ce on, polski gimnazjalista, utoczy\u0142 za Ojczyzn\u0119 te par\u0119 kropel krwi\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Maszeruj\u0105c dalej na wsch\u00f3d Albrecht dotar\u0142 do Kamionki Strumi\u0142owej, gdzie doczeka\u0142 wcielenia do regularnego oddzia\u0142u podleg\u0142ego gen. Kazimierzowi Sosnkowskiemu. Zmagaj\u0105c si\u0119 z chorob\u0105, bra\u0142 udzia\u0142 w kolejnych starciach z Niemcami oraz ukrai\u0144skimi nacjonalistami, atakuj\u0105cymi polskich \u017co\u0142nierzy. W Rohatyniu dosta\u0142 si\u0119 do niewoli sowieckiej, z kt\u00f3rej zbieg\u0142. Wkr\u00f3tce zn\u00f3w trafi\u0142 w niewol\u0119, tym razem niemieck\u0105, z kt\u00f3rej uciek\u0142 podczas transportu przez rodzinny Krak\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

M\u0142odzie\u017c w walce<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jacek Albrecht nie by\u0142 jedynym szesnastolatkiem, kt\u00f3ry czynnie uczestniczy\u0142 w wydarzeniach wrze\u015bnia 1939 r. W\u015br\u00f3d wcielonych do \u201eDwudziestki\u201d junak\u00f3w PW by\u0142 m.in. jego r\u00f3wnolatek Gustaw Holoubek, p\u00f3\u017aniejszy znany aktor. Do s\u0142u\u017cby wojskowej i pomocniczej zg\u0142aszali si\u0119 nastoletni cz\u0142onkowie Strzelca, Soko\u0142a oraz innych organizacji paramilitarnych i m\u0142odzie\u017cowych. Szczeg\u00f3lnie wielu by\u0142o harcerzy. Najstarsi, maj\u0105cy za sob\u0105 przeszkolenie oraz ochotnicy, trafiali do wojska, jak zast\u0119powy Igor Pankow, kt\u00f3ry ze swym oddzia\u0142em doszed\u0142 z Krakowa a\u017c do Kowla. Pankow walczy\u0142 p\u00f3\u017aniej w miechowskiej AK.<\/p>\n\n\n\n

\"\"

Legitymacja odznaki II stopnia Przysposobienia Wojskowego wydana przez Komend\u0119 Powiatu PW Krak\u00f3w-Powiat i 20. pp. Zbiory K. Pi\u0119ciaka <\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Troch\u0119 m\u0142odszych anga\u017cowano do s\u0142u\u017cby pomocniczej, jak druha Andrzeja \u015al\u0119zaka z 1 KDH, kt\u00f3ry zosta\u0142 \u0142\u0105cznikiem Komendy Chor\u0105gwi ZHP z Komend\u0105 Garnizonu Krak\u00f3w. Z innymi harcerzami i junakami wydawa\u0142 ludno\u015bci cywilnej \u017cywno\u015b\u0107 i koce. P\u00f3\u017aniej do 1946 r. dzia\u0142a\u0142 w konspiracji. R\u00f3wnie\u017c harcerki pe\u0142ni\u0142y s\u0142u\u017cb\u0119, m.in. jako sanitariuszki, jak Aleksandra Stok\u00f3wna, przyboczna XI KDH, kt\u00f3ra zgin\u0119\u0142a 4 wrze\u015bnia podczas bombardowania lotniska wojskowego Rakowice. Krakowscy harcerze i junacy pe\u0142nili s\u0142u\u017cb\u0119 wartownicz\u0105, gasili po\u017cary, ratowali ofiary bombardowa\u0144 i wspierali jednostki obrony przeciwlotniczej.<\/p>\n\n\n\n

Okupacja i PRL<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych Jacek Albrecht wr\u00f3ci\u0142 do Krakowa. We wspomnieniach pisa\u0142, \u017ce wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z konspiracj\u0105 (nie by\u0142 jednak zaprzysi\u0119\u017cony). W jego rodzinnym mieszkaniu przebywali, pod pretekstem wynajmowania pokoju, oficerowie WP przedostaj\u0105cy si\u0119 na W\u0119gry, a od 1943 r. do zako\u0144czenia wojny mieszka\u0142a tam dw\u00f3jka ukrywaj\u0105cych si\u0119 \u017byd\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

W czerwcu 1944 r. zosta\u0142 zatrzymany przez Niemc\u00f3w, oskar\u017cony o uchylanie si\u0119 od s\u0142u\u017cby w Baudien\u015bcie i osadzony w obozie pracy na terenie kamienio\u0142omu \u201eLiban\u201d w Krakowie. B\u0119d\u0105c w ci\u0119\u017ckim stanie po operacji prze\u017cy\u0142 dzi\u0119ki pomocy lekarzy i po miesi\u0105cu, w lipcu 1944 r., uciek\u0142 podczas zbiorowej ucieczki wi\u0119\u017ani\u00f3w. Ukrywa\u0142 si\u0119 do zako\u0144czenia wojny.<\/p>\n\n\n\n

Po 1945 r. pracowa\u0142, dzia\u0142a\u0142 w harcerstwie, uko\u0144czy\u0142 studia na UJ. Przez wiele lat by\u0142 zaanga\u017cowany w kultywowanie pami\u0119ci o polskich zrywach niepodleg\u0142o\u015bciowych. O powstaniu 1863 r. i przede wszystkim o szlaku bojowym 20. pp. Dzia\u0142a\u0142 w powsta\u0142ym w 1985 r. Klubie Kombatant\u00f3w 20. pp, by\u0142 inicjatorem stworzenia w ko\u015bciele \u015bw. Agnieszki sali tradycji upami\u0119tniaj\u0105cej pu\u0142k, wsp\u00f3\u0142organizowa\u0142 izb\u0119 pami\u0119ci w koszarach 6. Brygady Desantowoszturmowej oraz wycieczki historyczne szlakiem walk 20. pp. Wspiera\u0142 tak\u017ce inicjatyw\u0119 nadania 10. Batalionowi Powietrznodesantowemu imienia Ziemi Krakowskiej. W 1999 r. opublikowa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201e20 waleczny Ziemi Krakowskiej\u201d, w kt\u00f3rej zawar\u0142 histori\u0119 20. pp i swe wspomnienia z 1939 r. zatytu\u0142owane \u201ePrawdziwy karabin\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Tekst Krzysztof Pi\u0119ciak<\/em><\/p>\n\n\n\n

Artyku\u0142 pochodzi z krakowskiego oddzia\u0142u IPN<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W za du\u017cym mundurze \u201eJunacy krakowskich hufc\u00f3w Przysposobienia Wojskowego! Na\u0142o\u017cony na was obowi\u0105zek spe\u0142nili\u015bcie godnie! Dzi\u0119kuj\u0119 wam za to! Obecnie jeste\u015bcie ochotnikami 20. Pu\u0142ku Piechoty Ziemi Krakowskiej. Magazyny broni i … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10878,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,29],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10877"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10877"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10877\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10878"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10877"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10877"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10877"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}