W 2019 roku przypada 80. rocznica kampanii wrze\u015bniowej. Przez dwana\u015bcie miesi\u0119cy b\u0119dziemy prezentowa\u0107 ludzi zwi\u0105zanych z naszym regionem, kt\u00f3rzy odznaczyli si\u0119 podczas tych tragicznych dla Polski dni.<\/p>\n\n\n\n
Prawie nauczyciel<\/strong><\/p>\n\n\n\n By\u0142 jednym z tych, kt\u00f3rzy wywalczyli Polsce niepodleg\u0142o\u015b\u0107, a p\u00f3\u017aniej obronili jej w walkach o granice. Jako zawodowy oficer wychowa\u0142 w mi\u0119dzywojniu ca\u0142e pokolenie \u017co\u0142nierzy Wojska Polskiego, a gdy ponownie trzeba by\u0142o chwyci\u0107 za bro\u0144, twardo stawia\u0142 czo\u0142a niemieckim i s\u0142owackim jednostkom podczas kampanii wrze\u015bniowej. Zgin\u0105\u0142 zamordowany w KL Auschwitz, osadzony tam za dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105.<\/p>\n\n\n\n Aleksander Stawarz urodzi\u0142 si\u0119 7 lipca 1896 r. w Krakowie, tam te\u017c przed wybuchem I wojny \u015bwiatowej zdobywa\u0142 wykszta\u0142cenie. B\u0119d\u0105c uczniem seminarium nauczycielskiego udziela\u0142 si\u0119 w ruchu skautowskim.<\/p>\n\n\n\n Ju\u017c w sierpniu 1914 r. wst\u0105pi\u0142 w szeregi Legion\u00f3w Polskich. Bra\u0142 udzia\u0142 w walkach w Karpatach, w grupie gen. Karola Trzaski-Durskiego. Stopniowo awansowa\u0142. W latach 1915-1917 r. s\u0142u\u017cy\u0142 w II Brygadzie Legion\u00f3w, za\u015b po kryzysie przysi\u0119gowym znalaz\u0142 si\u0119 w Polskim Korpusie Posi\u0142kowym, najpierw jako chor\u0105\u017cy, a nast\u0119pnie podporucznik. Uczestniczy\u0142 w przebijaniu si\u0119 przez lini\u0119 frontu oddzia\u0142\u00f3w gen. J\u00f3zefa Hallera pod Rara\u0144cz\u0105, 15 lutego 1918 r., a nast\u0119pnie w sk\u0142adzie II Korpusu Polskiego walczy\u0142 z wojskami niemieckimi pod Kaniowem. W ostatnich miesi\u0105cach wojny pe\u0142ni\u0142 misj\u0119 kuriera mi\u0119dzy Kijowem a Warszaw\u0105, organizowa\u0142 te\u017c zakonspirowane stacje etapowe dla wojsk gen. Hallera.<\/p>\n\n\n\n S\u0142u\u017cba wojskowa nie przeszkodzi\u0142a mu zda\u0107 eksternistycznie matur\u0119 w kwietniu 1915 r., w Wiedniu. Uko\u0144czy\u0142 tym samym seminarium nauczycielskie. Cztery lata na froncie ukszta\u0142towa\u0142y jednak w Stawarzu przede wszystkim \u017co\u0142nierza i nigdy nie podj\u0105\u0142 ju\u017c zawodu nauczyciela.<\/p>\n\n\n\n Koniec wojny zasta\u0142 go w Warszawie. Wspomina\u0142: \u201ePrzy rozbrojeniu Niemc\u00f3w zorganizowa\u0142em oddzia\u0142 w\u0142asny zajmuj\u0105c szereg sk\u0142ad\u00f3w po Niemcach, poczem wst\u0105pi\u0142em do Legii Akademickiej\u201d. W stopniu porucznika, jako dow\u00f3dca kompanii 36. pu\u0142ku piechoty, bra\u0142 udzia\u0142 w walkach z Ukrai\u0144cami pod Lwowem. Wykaza\u0142 si\u0119 tam du\u017cymi zdolno\u015bciami i odwag\u0105. Jeden z jego prze\u0142o\u017conych chwali\u0142 go pisz\u0105c: \u201eManewrem oskrzydlaj\u0105cym, bardzo energicznie i szybko przeprowadzonym, zmusi\u0142 nieprzyjaciela [\u2026] do spiesznego odwrotu, czem odci\u0105\u017cy\u0142 nasze czo\u0142owe oddzia\u0142y, przyprawi\u0142 nieprzyjaciela o bardzo du\u017ce krwawe straty, zabieraj\u0105c mu 3 karabiny masz[ynowe], zupe\u0142nie bez w\u0142asnych strat\u201d.<\/p>\n\n\n\n R\u00f3wnie skutecznie poczyna\u0142 sobie Stawarz podczas walk z bolszewikami w 1919 i 1920 r., kiedy dowodzi\u0142 najpierw kompani\u0105 szturmow\u0105, a p\u00f3\u017aniej batalionem w 2. pu\u0142ku piechoty. Walczy\u0142 m.in. pod Mo\u0142odecznem, a podczas zajmowania Mi\u0144ska Litewskiego zniszczy\u0142 sowiecki samoch\u00f3d pancerny i zatrzyma\u0142 gotowy do odjazdu poci\u0105g. By\u0142 czterokrotnie odznaczony Krzy\u017cem Walecznych, a w 1920 r. tak\u017ce Krzy\u017cem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari (5. klasy).<\/p>\n\n\n\n \u017bo\u0142nierz niepodleg\u0142ej<\/strong><\/p>\n\n\n\n Gdy ko\u0144czy\u0142y si\u0119 walki o granic\u0119 II RP, Aleksander Stawarz mia\u0142 ju\u017c stopie\u0144 majora. Z \u017co\u0142nierza frontowego musia\u0142 powoli zamienia\u0107 si\u0119 w oficera garnizonowego, instruktora i organizatora odrodzonej armii. Przerzucano go w r\u00f3\u017cne rejony Polski, do Pi\u0144czowa, Baranowicz, Torunia. Po awansie na stopie\u0144 podpu\u0142kownika w 1929 r., pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 najpierw zast\u0119pcy, a nast\u0119pnie dow\u00f3dcy w pu\u0142kach piechoty.<\/p>\n\n\n\n Ostatnim jego przedwojennym przydzia\u0142em by\u0142y Wadowice, gdzie sta\u0142 na czele 12. pu\u0142ku piechoty. Dowodz\u0105cy 6. Dywizj\u0105 Piechoty gen. Bernard Mond okre\u015bla\u0142 go jako bardzo dobrego organizatora, cz\u0142owieka inteligentnego i wytrzyma\u0142ego, a przy tym spokojnego i zr\u00f3wnowa\u017conego dow\u00f3dc\u0119. Wskazywa\u0142 te\u017c jednak na takie cechy charakteru, kt\u00f3re mog\u0142y przeszkadza\u0107 Stawarzowi w kontaktach z otoczeniem. Pisa\u0142: \u201eW obyciu nieco szorstki, czem wywo\u0142uje wra\u017cenie niezdyscyplinowanego w stosunku do prze\u0142o\u017conych\u201d. I dodawa\u0142: \u201eW powzi\u0119ciu decyzji wykazuje du\u017co spokoju i trafno\u015bci, jest jednak uparty i cz\u0119sto nawet wskutek tego obstaje przy z\u0142ej decyzji\u201d.<\/p>\n\n\n\n W 1938 r. Stawarza awansowano do stopnia pu\u0142kownika. Niewykluczone, \u017ce w\u0142a\u015bnie z uwagi na nieust\u0119pliwy charakter i kilkuletni pobyt na po\u0142udniu Polski, stan\u0105\u0142 w lipcu 1939 r. na czele wchodz\u0105cej w sk\u0142ad Armii \u201eKarpaty\u201d 2. Brygady G\u00f3rskiej Strzelc\u00f3w. Celem tej jednostki mia\u0142o by\u0107 zamkni\u0119cie granicy polsko-s\u0142owackiej na odcinku mi\u0119dzy Czorsztynem a Magur\u0105 W\u0105tkowsk\u0105. W praktyce sprowadza\u0142o si\u0119 to do obsadzenia bardzo skromnymi i niejednorodnymi si\u0142ami (1. pu\u0142k strzelc\u00f3w podhala\u0144skich, batalion Korpusu Ochrony Pogranicza \u201e\u017byty\u0144\u201d i trzy bataliony Obrony Narodowej) przej\u015b\u0107 g\u00f3rskich, przez kt\u00f3re Niemcy mogli pr\u00f3bowa\u0107 obej\u015b\u0107 polskie jednostki, by zaj\u0105\u0107 wa\u017cny o\u015brodek mobilizacyjny, jakim by\u0142 Nowy S\u0105cz. Docelowo miejsca te mia\u0142y zosta\u0107 ufortyfikowane i wzmocnione schronami \u017celbetowymi; niestety planowanych prac nie zrealizowano przed wybuchem wojny. Mimo to dowodzona przez Stawarza brygada stawi\u0142a w pierwszych dniach wrze\u015bnia atakuj\u0105cym j\u0105 oddzia\u0142om niemieckim i s\u0142owackim twardy, a miejscami wr\u0119cz heroiczny op\u00f3r.<\/p>\n\n\n\n W walkach nad g\u00f3rnym Dunajcem mieszany batalion KOP i ON przez kilka dni skutecznie op\u00f3\u017ania\u0142 marsz ca\u0142ej niemieckiej 2. Dywizji G\u00f3rskiej, wspieranej przez oddzia\u0142y s\u0142owackie. Potyczki z nieprzyjacielem staczano te\u017c w beskidach S\u0105deckim i Niskim. Ostatecznie na przedmie\u015bciach Nowego S\u0105cza Niemcy znale\u017ali si\u0119 dopiero 5 wrze\u015bnia 1939 r. i mimo \u017ce mo\u017cna by\u0142o broni\u0107 miasta d\u0142u\u017cej, p\u0142k Stawarz zdecydowa\u0142 noc\u0105 z 5 na 6 wrze\u015bnia wycofa\u0107 si\u0142y z linii Dunajca. By\u0142a to kontrowersyjna decyzja, gdy\u017c wymusza\u0142a odwr\u00f3t tak\u017ce innych oddzia\u0142\u00f3w Armii \u201eKarpaty\u201d. Ocali\u0142a jednak oddzia\u0142y brygady, kt\u00f3re mo\u017cna by\u0142o wykorzysta\u0107 w kolejnych walkach pod Grybowem, Gorlicami czy Krosnem. Niebroniony Nowy S\u0105cz Niemcy zaj\u0119li, podobnie jak Krak\u00f3w, rankiem 6 wrze\u015bnia 1939 r.<\/p>\n\n\n\n Na tropie \u201eLe\u015bniczego\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n Dowodzona przez p\u0142k. Stawarza brygada zosta\u0142a cz\u0119\u015bciowo rozbita 7 wrze\u015bnia 1939 r., a wchodz\u0105ce w jej sk\u0142ad oddzia\u0142y w\u0142\u0105czono do innych jednostek polskiego wojska. Sam Stawarz przedosta\u0142 si\u0119 do Lwowa, gdzie po kapitulacji miasta, szcz\u0119\u015bliwie unikn\u0105\u0142 zar\u00f3wno niewoli niemieckiej, jak i sowieckiej. Uda\u0142 si\u0119 do rodzinnego Krakowa i zacz\u0105\u0142 gromadzi\u0107 wok\u00f3\u0142 siebie znajomych oficer\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n W maju 1940 r. mjr Franciszek Znamirowski zaanga\u017cowa\u0142 go do Zwi\u0105zku Czynu Zbrojnego. \u201eLe\u015bniczy\u201d, bo taki pseudonim przyj\u0105\u0142 Stawarz, stan\u0105\u0142 na czele Okr\u0119gu Krakowskiego ZCZ. Otrzyma\u0142 kontakty na zorganizowane ju\u017c kom\u00f3rki w Krakowie, Rzeszowie i Wadowicach, a nast\u0119pnie tak\u017ce w Tarnowie, Grybowie, Bochni oraz obejmuj\u0105cym Podhale i Beskidy Podokr\u0119gu G\u00f3rskim organizacji.<\/p>\n\n\n\n Stawarz wraz z \u017con\u0105 wyjecha\u0142 do Rabki. Stamt\u0105d kierowa\u0142 okr\u0119giem, a nast\u0119pnie zacz\u0105\u0142 tworzy\u0107 struktury wojskowe w postaci Dywizji Podhala\u0144skiej w Konspiracji, opartej na zaufanych funkcjonariuszach policji \u201egranatowej\u201d. Rozpocz\u0105\u0142 r\u00f3wnie\u017c proces scalania ZCZ ze Zwi\u0105zkiem Walki Zbrojnej. Nie zawsze zachowywa\u0142 wystarczaj\u0105c\u0105 ostro\u017cno\u015b\u0107. Zauwa\u017cy\u0142 to Znamirowski: \u201ePrzez kuriera wys\u0142a\u0142em \u00bbLe\u015bniczemu\u00ab [\u2026] instrukcj\u0119 wielko\u015bci kieszonkowej o post\u0119powaniu i zachowaniu si\u0119 w konspiracji [\u2026]. P\u0142k zbagatelizowa\u0142 [spraw\u0119] i kurierowi odpowiedzia\u0142: \u00bb\u2026my znamy konspiracj\u0119 i damy sobie rad\u0119 bez tego\u00ab\u201d.<\/p>\n\n\n\n \u201eLe\u015bniczy\u201d zosta\u0142 aresztowany wraz z \u017con\u0105 28 stycznia 1941 r. Jego zatrzymanie nie wynika\u0142o jednak z jego w\u0142asnej nieostro\u017cno\u015bci, lecz z wsypy zapocz\u0105tkowanej dziesi\u0119\u0107 dni wcze\u015bniej w Nowym S\u0105czu. Zatoczy\u0142a ona szersze kr\u0119gi si\u0119gaj\u0105c niebawem tak\u017ce Krakowa i tamtejszych struktur ZWZ. Stawarza przes\u0142uchiwano pocz\u0105tkowo w os\u0142awionym \u201ePalace\u201d, czyli siedzibie gestapo w Zakopanem. P\u00f3\u017aniej zosta\u0142 wywieziony do wi\u0119zienia w Wi\u015bniczu Nowym, sk\u0105d przetransportowano go do KL Auschwitz (numer obozowy 11513). Niemal natychmiast w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 tam w struktury podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego tworz\u0105c w\u0142asn\u0105 organizacj\u0119, a p\u00f3\u017aniej do\u0142\u0105czaj\u0105c do grupy kierowanej przez Witolda Pileckiego.<\/p>\n\n\n\n Przez ponad rok udawa\u0142o mu si\u0119 prowadzi\u0107 za drutami dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105, jednak 15 czerwca 1942 r. zosta\u0142 niespodziewanie wezwany do Oddzia\u0142u Politycznego obozu. Jego wsp\u00f3\u0142wi\u0119\u017aniowie ju\u017c go wi\u0119cej nie zobaczyli. Rozstrzelano go jeszcze tego samego dnia pod \u015bcian\u0105 \u015bmierci bloku 11. Cztery miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej w KL Auschwitz zamordowana zosta\u0142a tak\u017ce jego \u017cona, Maria.<\/p>\n\n\n\n Tekst Dawid Golik <\/em><\/p>\n\n\n\n Tekst zosta\u0142 opublikowany na stronie krakowskiego oddzia\u0142u IPN.<\/p>\n\n\n\n Fot. P\u0142k Aleksander Stawarz. Zdj\u0119cie z okresu przedwojennego, ze zbior\u00f3w WBH via Jerzy Kirszak <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W 2019 roku przypada 80. rocznica kampanii wrze\u015bniowej. Przez dwana\u015bcie miesi\u0119cy b\u0119dziemy prezentowa\u0107 ludzi zwi\u0105zanych z naszym regionem, kt\u00f3rzy odznaczyli si\u0119 podczas tych tragicznych dla Polski dni. Prawie nauczyciel By\u0142 … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10774,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,29],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10773"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10773"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10773\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10774"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10773"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10773"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10773"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}