{"id":10095,"date":"2019-04-03T14:09:29","date_gmt":"2019-04-03T12:09:29","guid":{"rendered":"http:\/\/patriotycznykrakow.pl\/?p=10095"},"modified":"2019-04-03T14:10:47","modified_gmt":"2019-04-03T12:10:47","slug":"doktorzy-golik-i-wielgus-o-wojnie-1939-r-w-dolinie-dunajca","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/2019\/04\/03\/doktorzy-golik-i-wielgus-o-wojnie-1939-r-w-dolinie-dunajca\/","title":{"rendered":"Doktorzy Golik i Wielgus o wojnie 1939 r. w dolinie Dunajca"},"content":{"rendered":"

W \u015brod\u0119 20 marca 2019 r. w Centrum Edukacyjnym \u201ePrzystanek Historia\u201d krakowskiego oddzia\u0142u Instytutu Pami\u0119ci Narodowej w Krakowie odby\u0142o si\u0119 spotkanie po\u015bwi\u0119cone najnowszej publikacji dr Dawida Golika p.t. \u201eWrzesie\u0144 1939 w dolinie Dunajca. B\u00f3j graniczny i walki nad g\u00f3rnym Dunajcem mi\u0119dzy 1 a 6 wrze\u015bnia 1939 roku\u201d (Krak\u00f3w 2018). Poza autorem publicznie wyst\u0105pi\u0142, znany nie tylko w Krakowie, mi\u0142o\u015bnik historii obiekt\u00f3w militarnych, dr in\u017c. arch. Krzysztof Wielgus. Dyskusj\u0119 moderowa\u0142 red. Roman Graczyk, a zorganizowana ona zosta\u0142a w ramach \u2013 prowadzonego wcze\u015bniej w Wojew\u00f3dzkiej Bibliotece Publicznej w Krakowie \u2013 cyklu \u201eKrakowska Lo\u017ca Historii Wsp\u00f3\u0142czesnej. Rozmowy o ksi\u0105\u017ckach i nie tylko\u201d.<\/p>\n

Dawid Golik jest g\u0142\u00f3wnym specjalist\u0105 w Wieloosobowym Stanowisku do spraw Poszukiwa\u0144 i Identyfikacji Instytutu Pami\u0119ci Narodowej w Krakowie. W 2013 r. uzyska\u0142 tytu\u0142 doktora na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim, broni\u0105c rozprawy przygotowanej pod kierunkiem Prof. Wojciecha Zblewskiego p.t. \u201e>>Wilk<<, >>Lampart<< i >>Przyjaciel<<. Organizacja i zastosowanie oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich Armii Krajowej na wybranych przyk\u0142adach z terenu Inspektoratu AK Nowy S\u0105cz\u201d. Zajmuje si\u0119 dziejami najnowszymi, a szczeg\u00f3lnie wojskowymi organizacjami niepodleg\u0142o\u015bciowymi okresu okupacji wojennej oraz po II wojnie \u015bwiatowej, szczeg\u00f3lnie operuj\u0105cymi na terenie Podhala i S\u0105decczyzny. Wraz z Filipem Musia\u0142em opracowa\u0142 biografi\u0119 kapelana Polskiej Podziemnej Armii Niepodleg\u0142o\u015bciowej p.t. \u201eOs\u0105d\u017a mnie Bo\u017ce. Ks. W\u0142adys\u0142aw Gurgacz. Kapelan Polski Podziemnej\u201d (2009). Samodzielnie napisa\u0142 nast\u0119puj\u0105ce monografie: \u201eZ wiar\u0105 w zwyci\u0119stwo… Oddzia\u0142 partyzancki Wiarusy 1947-1949\u201d (2010) oraz \u201ePartyzanci Lamparta. Historia IV batalionu 1. pu\u0142ku strzelc\u00f3w podhala\u0144skich AK\u201d (2014).<\/p>\n

Krzysztof Wielgus jest adiunktem w Instytucie Architektury Krajobrazu Politechniki Krakowskiej im. Tadeusza Ko\u015bciuszki. Specjalizuje si\u0119 w architekturze krajobrazu a tak\u017ce historii, teorii i konserwacji zabytk\u00f3w in\u017cynierii w krajobrazie. W 1997 r., na tej\u017ce uczelni, obroni\u0142 doktorat na podstawie pracy p.t. \u201eRola historycznych teren\u00f3w lotniczych w kszta\u0142towaniu krajobrazu\u201d. Przez lata zwi\u0105zany zawodowo r\u00f3wnie\u017c z Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie, znawca fortyfikacji XIX i XX w. (m.in. zespo\u0142u \u201eTwierdza Krak\u00f3w\u201d) oraz lotniczych dziej\u00f3w Ma\u0142opolski. Opublikowa\u0142 m.in. \u201eRakowice-Czy\u017cyny – lotnisko Krakowa : od >>Ogrodu dla Lotnik\u00f3w<< do Lotniczego Parku Kulturowego\u201d (2002). Autor \u015bcie\u017cek dydaktycznych i licznych wystaw (wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z szeregiem instytucji kultury); jako urbanista zasiada w Spo\u0142ecznym Komitecie Odnowy Zabytk\u00f3w Krakowa.<\/p>\n

Spotkanie zgromadzi\u0142o liczn\u0105 grup\u0119 os\u00f3b zainteresowanych podj\u0119t\u0105 tematyk\u0105. Pomimo i\u017c w znacznej mierze, znali oni dorobek D. Golika i K. Wielgusa, R. Graczyk dokona\u0142 wnikliwej prezentacji obydwu dyskutant\u00f3w, nie stroni\u0105c przy tym od ocen ich dzia\u0142alno\u015bci zawodowej. Obydwu badaczy w jego ocenie \u0142\u0105czy\u0142o to, i\u017c s\u0105 to \u201eosoby z\u017cyte z terenem i z\u017cyte z histori\u0105\u201d, a stwierdzenie to trafnie uzasadnia\u0142o dob\u00f3r go\u015bci Krakowskiej Lo\u017cy Historii Wsp\u00f3\u0142czesnej. Nast\u0119pnie Red. Graczyk skupi\u0142 si\u0119 na nowej ksi\u0105\u017cce Dr Golika p.t. \u201eWrzesie\u0144 1939 w dolinie Dunajca. B\u00f3j graniczny i walki nad g\u00f3rnym Dunajcem mi\u0119dzy 1 a 6 wrze\u015bnia 1939 roku\u201d, lakonicznie a zarazem rzeczowo charakteryzuj\u0105c jej zawarto\u015b\u0107 merytoryczn\u0105. Nie ograniczy\u0142 si\u0119 przy tym do cz\u0119stych w polskiej publicystyce, powierzchownych ocen i artykulacji zbioru banalnych sformu\u0142owa\u0144, opieraj\u0105cych si\u0119 na przypadkowo wybranych fragmentach dzie\u0142a, lecz dowi\u00f3d\u0142 posiadania szerokiej wiedzy merytorycznej, tak\u017ce w zakresie geografii historycznej. Zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na wykorzystanie nowych na gruncie polskiej historiografii \u017ar\u00f3de\u0142, co pozwoli\u0142o zweryfikowa\u0107 dotychczasowe, nierzadko b\u0142\u0119dne i jednostronne wnioski. Sytuacja ta wynika\u0142a z oparciem si\u0119 poprzednik\u00f3w Dawida Golika, w swoich rozwa\u017caniach, jedynie o krajowe \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne.<\/p>\n

Po bardzo interesuj\u0105cym wst\u0119pie autorstwa Romana Graczyka, g\u0142os zabra\u0142 Dr Dawid Golik. Rozpocz\u0105\u0142 od przedstawienia sytuacji mi\u0119dzynarodowej Rzeczpospolitej i Czechos\u0142owacji w okresie bezpo\u015brednio poprzedzaj\u0105cym wybuch II wojny \u015bwiatowej. Na gruncie geopolitycznym przeanalizowa\u0142 warunki rozwoju umocnie\u0144 obronnych na ziemiach polskich, formuj\u0105c hipotez\u0119, i\u017c gdyby II wojna \u015bwiatowa wybuch\u0142a rok p\u00f3\u017aniej, to stan polskich przygotowa\u0144 by\u0142by zdecydowanie bardziej zadawalaj\u0105cy. Historyk opowiedzia\u0142 r\u00f3wnie\u017c zebranym o wsp\u00f3lnych badaniach prowadzonych z geografem, Dr Piotrem Sadowskim, starszym wyk\u0142adowc\u0105 w Instytucie Nauk Humanistyczno-Spo\u0142ecznych i Turystyki Podhala\u0144skiej Pa\u0144stwowej Wy\u017cszej Szko\u0142y Zawodowej w Nowym Targu. P. Sadowski jako specjalista od p\u00f3l bitewnych Ma\u0142opolski w latach 1939 i 1945, wspar\u0142 D. Golika, jako tw\u00f3rca wi\u0119kszo\u015bci map i ilustracji w ksi\u0105\u017cce. Jest te\u017c wsp\u00f3\u0142autorem jednego z aneks\u00f3w zatytu\u0142owanego: \u201e\u015aladami okop\u00f3w i mogi\u0142\u201d.<\/p>\n

Nast\u0119pn\u0105 osob\u0105, kt\u00f3ra na opisywanym spotkaniu wzi\u0119\u0142a do r\u0119ki mikrofon, by\u0142 dr in\u017c. arch. Krzysztof Wielgus. Korzystaj\u0105c z okazji, wyg\u0142osi\u0142 mini-wyk\u0142ad na temat istoty architektury krajobrazu. Uzmys\u0142owi\u0142 zebranym, i\u017c dzi\u0119ki ustaleniom architekt\u00f3w takich jak m.in. Profesor Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie P\u0142k Ryszard Bochenek, posiadamy narz\u0119dzia do badania nowo\u017cytnych fortyfikacji, co jest warunkiem prowadzenia rzetelnych docieka\u0144 historycznych. K. Wielgus zwr\u00f3ci\u0142 te\u017c uwag\u0119, i\u017c archeologia pola walki winna odnosi\u0107 si\u0119 do \u201e\u017cywego krajobrazu\u201d, kt\u00f3ry mo\u017cna wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie pozna\u0107, a nie do \u201esuchych fakt\u00f3w\u201d. Nowo wydan\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 Dra Golika oceni\u0142 bardzo wysoko, twierdz\u0105c, \u017ce jest ona \u201ewydarzeniem, zjawiskiem\u201d. Wspomnia\u0142 te\u017c o znaczeniu dzia\u0142alno\u015bci \u015brodowiska badaczy ma\u0142opolskich p\u00f3\u0142 bitewnych. W\u015br\u00f3d os\u00f3b zwi\u0105zanych z Politechnik\u0105 Krakowsk\u0105 od pocz\u0105tku XXI w., znalaz\u0142 si\u0119 wspomniany wy\u017cej Piotr Sadowski. Ustalenia tej\u017ce grupy, zwi\u0105zanej z nowotarskim oddzia\u0142em Polskiego Towarzystwa Historycznego, pozwalaj\u0105 nadawa\u0107 zebranym \u015bladom nowe tre\u015bci, pe\u0142niej je wykorzysta\u0107 do dalszych bada\u0144, szczeg\u00f3lnie historycznych. Wy\u015bmienitym kontynuatorem powy\u017cszych dzia\u0142a\u0144, sta\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bnie Dawid Golik, \u0142\u0105cz\u0105c nowatorskie podej\u015bcie w stosunku do dw\u00f3ch dziedzin jednocze\u015bnie \u2013 historii najnowszej oraz architektury krajobrazu. Nast\u0119pnie Dr Wielgus om\u00f3wi\u0142 losy fortyfikacji pozosta\u0142ych po czasach panowania austriackiego w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do kontekstu zmieniaj\u0105cych si\u0119 stopniowo za\u0142o\u017ce\u0144 w zakresie doktryny wojennej.<\/p>\n

Prowadz\u0105cy dyskusj\u0119 Roman Graczyk zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na cz\u0119st\u0105 w polskiej historii improwizacj\u0119 \u2013 wiele ma\u0142opolskich schron\u00f3w nie zosta\u0142o wyko\u0144czonych przed dniem 1 wrze\u015bnia 1939 r. Nie w pe\u0142ni wykorzystano dogodne do obrony punkty pomi\u0119dzy Gorcami a Beskidem Wyspowym. Dawid Golik w odpowiedzi, stwierdzi\u0142 i\u017c, polscy plani\u015bci dopiero w ko\u0144cu lat trzydziestych zorientowali si\u0119, i\u017c najwi\u0119kszym zagro\u017ceniem b\u0119d\u0105 Niemcy. Wcze\u015bniejsze koncepcje zak\u0142ada\u0142y g\u0142\u00f3wne zagro\u017cenie RP od wschodu. Polskie w\u0142adze ponadto nie bra\u0142y pod uwag\u0119 walki na dwa fronty, licz\u0105c na pomoc pa\u0144stw sojuszniczych. Po tych wyja\u015bnieniach Historyk, obja\u015bni\u0142 rozw\u00f3j koncepcji obrony przewidzianej do wdro\u017cenia w dolinie Dunajca. Zasadniczo jednak nie chodzi\u0142o tutaj o obron\u0119 jako tak\u0105, ale o op\u00f3\u017anienie pochodu wojsk naje\u017ad\u017aczych. Problemem okaza\u0142a si\u0119 niemo\u017cno\u015b\u0107 liniowej obrony granicy. Realne by\u0142o jedynie obsadzenie najwa\u017cniejszych przej\u015b\u0107. Dobrze wytypowano miejsca do planowanych w przysz\u0142o\u015bci fortyfikacji sta\u0142ych. Dr Golik scharakteryzowa\u0142 stan umocnie\u0144 polskich, nie unikaj\u0105c krytyki zbyt p\u00f3\u017ano podj\u0119tych decyzji. Dla przyk\u0142adu pomi\u0119dzy Nowym S\u0105czem a Wietrznic\u0105 nie zd\u0105\u017cono ufortyfikowa\u0107 \u017cadnego obiektu. W rejonie Nowego S\u0105cza obro\u0144cy wykorzystywali okopy wykonane w czasie I wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n

Dr in\u017c. arch. Krzysztof Wielgus uzupe\u0142ni\u0142 wypowiedzi poprzednik\u00f3w, poprzez wyw\u00f3d na temat fortyfikacji czas\u00f3w I wojny \u015bwiatowej (by\u0142y to przede wszystkim twierdze) oraz znakomitych in\u017cynier\u00f3w wojskowych, s\u0142u\u017c\u0105cych w armii Austro-W\u0119gierskiej. Nast\u0119pnie przedstawi\u0142 polityk\u0119 obronn\u0105 w zakresie umocnie\u0144 fortecznych poszczeg\u00f3lnych mocarstw europejskich (szczeg\u00f3lnie Francji) w okresie mi\u0119dzywojennym. Niestety, odrodzonego po 123 latach niewoli narodowej, pa\u0144stwa polskiego nie by\u0142o sta\u0107 na najlepsze i zarazem najkosztowniejsze rozwi\u0105zania w tej dziedzinie. Uwzgl\u0119dniaj\u0105c rozw\u00f3j \u00f3wczesnej techniki wojskowej, najlepsze by\u0142y ci\u0119\u017ckie zabudowania forteczne, daj\u0105ce os\u0142on\u0119 piechocie. Sztabowcy prowadzili tak\u017ce rozwa\u017cania na temat otoczenia fortyfikacji oraz w\u0142a\u015bciwego stopnia ich nasycenia na danym terenie (przyj\u0119te rozwi\u0105zania okaza\u0142y si\u0119 w praktyce zbyt rozproszone i w spos\u00f3b niewystarczaj\u0105cy chroni\u0142y Polak\u00f3w przed nacieraj\u0105cymi Niemcami). Rozwa\u017cania nad temat koncepcji teoretycznych (odmiennych z perspektywy dow\u00f3dztwa w Warszawie a nieco innych z punktu widzenia dow\u00f3dztwa polowego), a ich prze\u0142o\u017ceniem na pole walki, snu\u0142 z kolei Dr Golik, posi\u0142kuj\u0105c si\u0119 przy tym obrazuj\u0105cymi je przyk\u0142adami. Nast\u0119pnie, zach\u0119cony przez Romana Graczyka, skupi\u0142 si\u0119 na dzia\u0142aniach podejmowanych przez wojska polskie, niemieckie i s\u0142owackie w dolinie Dunajca na pocz\u0105tku wrze\u015bnia 1939 r. Polski op\u00f3r, zwa\u017cywszy du\u017cy potencja\u0142 przeciwnik\u00f3w, trwa\u0142 d\u0142ugo. Niemcy starali si\u0119 jak najszybciej przej\u015b\u0107 Karpaty, odci\u0105\u0107 od p\u00f3\u0142nocy Armi\u0119 Krak\u00f3w a tak\u017ce zaatakowa\u0107 Lw\u00f3w i Centralny O\u015brodek Przemys\u0142owy. Dzia\u0142ania te zosta\u0142y op\u00f3\u017anione.<\/p>\n

Krzysztof Wielgus uzupe\u0142ni\u0142 powy\u017csze bardzo cenne dywagacje, podaj\u0105c m.in. przyk\u0142ady dzia\u0142a\u0144 polskich, kt\u00f3re powstrzyma\u0142y Niemc\u00f3w przed przeci\u0119ciem linii komunikacji kolejowej i drogowej. W\u015br\u00f3d dyskutant\u00f3w poruszony zosta\u0142 tak\u017ce problem udzia\u0142u S\u0142owak\u00f3w w ataku na Polsk\u0119. Zgodzili si\u0119 oni, \u017ce r\u00f3wnie\u017c bez S\u0142owak\u00f3w Niemcy osi\u0105gn\u0119li by zak\u0142adane cele wojenne, jednak nast\u0105pi\u0142o by to troch\u0119 p\u00f3\u017aniej (n. p. dotyczy\u0142o by to najprawdopodobniej zaj\u0119cia Nowego S\u0105cza). W ko\u0144cowej cz\u0119\u015bci rozmowy poruszono szereg problem\u00f3w szczeg\u00f3\u0142owych, jak n. p. kwestia u\u017cycia pojazd\u00f3w opancerzonych przez Niemc\u00f3w, strat osobowych w\u015br\u00f3d wojskowych i ludno\u015bci cywilnej (w tym sposob\u00f3w ich obliczania) oraz \u201epsychozy partyzanckiej\u201d, kt\u00f3ra ogarn\u0119\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 Niemc\u00f3w, obawiaj\u0105cych si\u0119 propagandowo rozdmuchanego \u201estrza\u0142u w plecy\u201d, jako potencjalnego odwetu miejscowej ludno\u015bci polskiej.<\/p>\n

W trakcie spotkania kilkakrotnie odwo\u0142ywano si\u0119 te\u017c do wydarze\u0144 z okresu I wojny \u015bwiatowej na tym\u017ce obszarze, w czym celowa\u0142 szczeg\u00f3lnie K. Wielgus. Por\u00f3wnanie skutk\u00f3w \u201eWielkiej Wojny\u201d z dzia\u0142aniami Wrze\u015bnia, jasno dowiod\u0142o zwi\u0119kszenia poziomu brutalizacji, szczeg\u00f3lnie w stosunku do ludno\u015bci cywilnej. Dope\u0142nieniem spotkania by\u0142y odpowiedzi naukowc\u00f3w na pytania zadawane przez publiczno\u015b\u0107 a tak\u017ce podpisywanie ksi\u0105\u017cki przez Autora, do kt\u00f3rego zaraz po formalnym zako\u0144czeniu dyskusji, ustawi\u0142a si\u0119 kolejka ch\u0119tnych os\u00f3b.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n\n\n